W skrócie
- 243 głosy za i 194 wstrzymujące - tak Sejm w maju 2026 r. uchwalił nowelizację Ordynacji podatkowej (druk sejmowy 2288 z 25 lutego 2026 r.).
- 1 października 2026 r. wchodzi w życie nowy art. 70 § 8 OP, który zastępuje wieczne trwanie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką mechanizmem zawieszenia biegu przedawnienia (projekt UD367, komunikat MF z 3 lutego 2026 r.).
- 5 lat to podstawowy termin przedawnienia liczony od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej).
- 13 lat zwłoki - Trybunał Konstytucyjny wyrokiem sygn. SK 40/12 z 8 października 2013 r. zakwestionował poprzednika art. 70 § 8 jako niekonstytucyjny, a MF dopiero teraz dostosowuje przepis.
- 10 lat może trwać postępowanie karne skarbowe za przestępstwo z art. 56 KKS, jeśli projekt UD367 usunie art. 44 § 2 chroniący sprawcę po przedawnieniu zobowiązania.
Sejm w maju 2026 r. - 243 głosami za przy 194 wstrzymujących - uchwalił nowelizację Ordynacji podatkowej (druk sejmowy 2288 z 25 lutego 2026 r., projekt UD367 Rady Ministrów). Dla przedsiębiorcy fakturującego 22 tys. zł netto miesięcznie na podatku liniowym (PIT-36L) oznacza to, że rozliczenie za 2021 r., nominalnie przedawnione 31 grudnia 2026 r., może pozostać wymagalne przez kolejne lata, jeśli urząd skarbowy zdąży wpisać hipotekę przymusową lub zastaw skarbowy, zanim minie 5-letni okres ochronny.
Co naprawdę zmienia nowy art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej?
Art. 70 § 8 OP w obowiązującym brzmieniu mówi wprost: zobowiązania zabezpieczone hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym nie przedawniają się. Skarbówka może je egzekwować z przedmiotu zabezpieczenia nawet po upływie 5-letniego terminu z art. 70 § 1. Nowelizacja zastępuje tę konstrukcję mechanizmem zawieszenia biegu przedawnienia: od dnia ustanowienia hipoteki lub zastawu skarbowego, o których podatnik został zawiadomiony, termin nie biegnie albo zostaje zawieszony, jeśli już biegł (wg komunikatu Ministerstwa Finansów z 3 lutego 2026 r.).
Na papierze brzmi to korzystnie - skończy się stan, w którym zobowiązanie żyje wiecznie. W praktyce jednak różnica jest niewielka. Zawieszenie biegu też wydłuża okres egzekucji o czas trwania zabezpieczenia, a fiskus dostaje narzędzie procesowe, którego do tej pory zwyczajnie nie potrzebował - bo art. 70 § 8 już dawno załatwiał mu sprawę. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem sygn. SK 40/12 z 8 października 2013 r. uznał poprzednika tego przepisu (art. 70 § 6 w brzmieniu z lat 1998-2002) za niezgodny z Konstytucją RP, wskazując, że identyczne zastrzeżenia dotyczą obecnego art. 70 § 8. Reakcja Ministerstwa zajęła 13 lat - i nawet wtedy projekt nie był wynikiem inicjatywy rządu, lecz presji ze strony Rzecznika Praw Obywatelskich (wystąpienie RPO do TK z 2016 r., bip.brpo.gov.pl).
Czy przedsiębiorca w ogóle się dowie, że bieg przedawnienia mu zawieszono?
Kluczowa zmiana procesowa: zawieszenie działa dopiero od dnia zawiadomienia podatnika o ustanowieniu hipoteki przymusowej lub zastawu. To pozornie chroni przedsiębiorcę przed niespodzianką w trzecim roku po przedawnieniu. Pozornie - bo zawiadomienie nie musi nadejść w formie wyraźnego pisma "informujemy o zawieszeniu biegu". Wystarczy doręczenie postanowienia o wpisie hipoteki, a w wielu przypadkach podatnik dowiaduje się o sprawie z księgi wieczystej dopiero przy próbie sprzedaży nieruchomości.
Doradca podatkowy Przemysław Hinc komentował podobne mechanizmy zawieszenia biegu przedawnienia w wywiadzie dla TVN24 Biznes, oceniając, że narzędzia tego typu "praktycznie podważają porządek konstytucyjny" i "stoją w sprzeczności z zasadami demokratycznego państwa prawnego i bezpieczeństwa prawnego". Hinc zwracał uwagę, że organy potrafią wszcząć postępowanie nawet 31 grudnia ostatniego, piątego roku - co czyni nominalny termin przedawnienia fikcją.
| Aspekt | Stan obowiązujący do 30 września 2026 r. | Od 1 października 2026 r. (po nowelizacji) |
|---|---|---|
| Skutek hipoteki przymusowej | Wieczne trwanie zobowiązania - brak przedawnienia | Zawieszenie biegu 5-letniego terminu |
| Egzekucja po 5 latach | Tylko z przedmiotu zabezpieczenia (hipoteka/zastaw) | Z całego majątku po wznowieniu biegu |
| Wymóg zawiadomienia podatnika | Brak (skutek z mocy prawa) | Tak - zawieszenie od daty doręczenia |
| Zgodność z TK sygn. SK 40/12 | Sprzeczność stwierdzona w 2013 r. | Dostosowanie po 13 latach |
| Skutki dla zobowiązań sprzed 1 X 2026 | Wieczne (jeśli zabezpieczone) | Przepisy przejściowe w projekcie UD367 |
Co z Kodeksem karnym skarbowym - czy odpowiedzialność karna gaśnie z przedawnieniem podatku?
Drugi front nowelizacji jest dla przedsiębiorcy poważniejszy niż sam art. 70 § 8. Projekt UD367 zakłada usunięcie art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego, który gwarantuje, że odpowiedzialność karna za przestępstwo skarbowe polegające na uszczupleniu lub narażeniu należności publicznoprawnej wygasa, gdy zobowiązanie podatkowe się przedawni. Po nowelizacji prokurator będzie mógł postawić zarzut nawet wtedy, gdy podatek za 2024 r. już dawno wygasł.
W praktyce oznacza to, że organy będą prowadzić postępowanie karne skarbowe według samodzielnych terminów KKS - 5 lub 10 lat w zależności od ciężaru czynu (art. 44 § 1 KKS), z możliwością przedłużenia o kolejne lata, jeśli wszczęto czynności procesowe. Przedsiębiorca, który zamknął księgi za 2024 r. i policzył sobie 31 grudnia 2030 r. jako datę bezpieczeństwa, może w 2032 czy 2035 r. dostać akt oskarżenia za uszczuplenie z art. 56 KKS. Domniemanie niewinności? Tak, ale dopiero w sądzie - po wielu latach przeszukań i blokad rachunków.
Moim zdaniem to najbardziej niebezpieczna część projektu. Rozumiem motywację Ministerstwa - chodzi o sprawców wielkich karuzeli VAT, którzy dziś wykorzystują przedawnienie zobowiązania jako tarczę przed odpowiedzialnością. Problem w tym, że ta sama tarcza chroni także drobnego przedsiębiorcę, który źle zinterpretował niejasny przepis o WHT albo dał się oszukać kontrahentowi i niesłusznie odliczył VAT. Bez art. 44 § 2 KKS te dwie kategorie podatników stają się prawnie nieodróżnialne.
Liczby dla podatnika na liniowym 19% - co realnie zmienia hipoteka przymusowa?
Weźmy konkretny przypadek: jeśli prowadzisz JDG i fakturujesz 22 tys. zł netto miesięcznie na podatku liniowym 19%, Twój roczny podatek PIT-36L to ok. 50 160 zł (po odliczeniu składki zdrowotnej 4,9% z limitem). Doliczając VAT (jeśli płacisz 23%) i pełen ZUS dla przedsiębiorcy, łączne obciążenie publicznoprawne za rok przekracza 100 tys. zł. To kwota, dla której fiskus chętnie sięgnie po hipotekę przymusową na Twoim mieszkaniu albo lokalu firmowym - już od ok. 10 tys. zł zaległości wpis hipoteki staje się dla urzędu opłacalny.
Według dotychczasowych przepisów, jeśli urząd wpisał hipotekę w 2025 r. za sporną zaległość VAT z 2020 r., to zobowiązanie nie przedawnia się nigdy - mimo że Twój 5-letni termin minął 31 grudnia 2025 r. Po nowelizacji termin zostanie zawieszony od daty zawiadomienia o wpisie hipoteki i ruszy dalej dopiero po jej wykreśleniu. Brzmi lepiej? Nie do końca. Jeśli spór ciągniesz w sądzie 4 lata, hipoteka wisi przez te 4 lata, a po prawomocnym wyroku korzystnym dla Ciebie - i tak jesteś o 4 lata bliżej egzekucji z całego majątku, nie tylko z nieruchomości. Możesz policzyć rentowność Twojej formy opodatkowania lub sprawdzić, czy nadwyżki nie warto skierować w Decyzjomat Nadpłata zamiast trzymać na koncie firmowym dostępnym dla zajęcia.
Dla porównania: doradca podatkowy Andrzej Ladziński, Managing Partner GWW i Przewodniczący Komisji Prawniczej Krajowej Rady Doradców Podatkowych, w komentarzu dla Rzeczpospolitej i na łamach gww.pl ocenił, że "projekt nowej Ordynacji podatkowej, rozróżniający termin przedawnienia wymiaru i poboru, nie przywróci gwarancyjnej funkcji przedawnienia. Pozostanie ona instytucją nominalną, a spory podatkowe nadal będą trwać latami". Ladziński prognozuje, że dyskusje wokół zobowiązań mogą ciągnąć się 10 lat lub dłużej - co dla 31-letniego przedsiębiorcy planującego za rok-dwa hipotekę bankową oznacza realne ryzyko, że obciążenie na nieruchomości pojawi się dokładnie w momencie składania wniosku kredytowego.
Moja ocena - dobra zmiana w połowie, niepokojąca w drugiej
Reforma art. 70 § 8 jest w mojej ocenie kierunkowo właściwa. Po 13 latach od wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 40/12 wreszcie znika konstrukcja, którą sam Trybunał uznał za sprzeczną z Konstytucją RP. Również wcześniejsza nowelizacja Ordynacji z września 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1417) eliminuje instrumentalne wszczynanie postępowań karnych skarbowych tylko po to, żeby zawiesić bieg przedawnienia - co Rzecznik Praw Obywatelskich i Trybunał wyrokiem K 13/20 z 23 lipca 2024 r. kwestionowali od lat.
Problem leży po stronie KKS. Powiem wprost: usunięcie art. 44 § 2 KKS bez przebudowy całego systemu przedawnienia karnoskarbowego to ruch ryzykowny. Jeśli zobowiązanie wygasło materialnie, państwo straciło prawo do daniny - i ściganie sprawcy za czyn, który nie ma już skutku majątkowego, podważa logikę proporcjonalności. Doradca podatkowy Dorota Szubielska już wcześniej zwracała uwagę na "rozbieżność między wyrokiem Trybunału a praktyką skarbówki" - i ta rozbieżność po 1 października 2026 r. tylko się pogłębi.
Praktyczna wskazówka: jeśli planujesz w 2026-2027 r. hipotekę bankową na mieszkanie, sprawdź w księdze wieczystej swojej obecnej nieruchomości oraz przez iKAS Twój e-Urząd, czy nie wisi na Tobie zabezpieczenie skarbowe za zobowiązania, o których zdążyłeś zapomnieć. Bank w toku procesu kredytowego sprawdzi to bez pardonu, a zaległość z 2019 r. - dotąd "przedawniona" - po 1 października 2026 r. nadal może blokować transakcję. Werdykt dla swojej sytuacji finansowej zobaczysz w Decyzjomacie Hipotecznym, a porównanie ofert sprawdzisz w rankingu kredytów hipotecznych.
Co dalej - kalendarz najbliższych miesięcy
Ustawa trafia teraz do Senatu. Jeśli izba wyższa nie wniesie poprawek, projekt UD367 zostanie skierowany do podpisu Prezydenta - a tu z perspektywy maja 2026 r. wisi otwarte pytanie o ewentualne weto. Prezydent Karol Nawrocki w 2025 r. zwetował już dwie nowelizacje fundacji rodzinnej i poszczególne projekty akcyzowe, więc scenariusz powtórki dla części dotyczącej KKS jest realny.
Dla przedsiębiorcy moment kluczowy: 30 września 2026 r. Po tej dacie obowiązuje nowy art. 70 § 8 OP. Przed tą datą warto: (1) przejrzeć księgi wieczyste swoich nieruchomości pod kątem wpisów hipotek skarbowych, (2) zweryfikować w urzędzie status zobowiązań z lat 2019-2021, które nominalnie powinny być przedawnione, (3) jeśli planujesz hipotekę bankową w 2027 r. - skonsultować z doradcą podatkowym, czy strategia oczekiwania na przedawnienie ma jeszcze sens. Więcej analiz finwire.pl na temat zmian podatkowych znajdziesz w hubie kategorii podatki, a praktyczne narzędzia w kalkulatorze składek ZUS. O kontekście pokrewnych zmian pisaliśmy w analizie VAT e-commerce i eksport 2026 - projekty MF, PIT-11 od 2027 r. tylko na wniosek oraz Składka zdrowotna roczne rozliczenie za 2025.
Narzędzia do Twojej decyzji
Najczęstsze pytania
- Kiedy wchodzi w życie nowy art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej?
- 1 października 2026 r. - taką datę wejścia w życie kluczowych przepisów dotyczących przedawnienia wskazuje projekt UD367 (druk sejmowy 2288 z 25 lutego 2026 r.). Sejm uchwalił nowelizację w maju 2026 r. 243 głosami za przy 194 wstrzymujących. Ustawa trafia teraz do Senatu, a następnie do podpisu Prezydenta. Wcześniejsza nowelizacja Ordynacji (Dz.U. 2025 poz. 1417) obowiązuje od 4 listopada 2025 r.
- Czy nowelizacja działa wstecz na zobowiązania sprzed października 2026 r.?
- Przepisy przejściowe projektu UD367 przewidują, że nowy art. 70 § 8 stosuje się do zobowiązań powstałych po 1 października 2026 r. Dla starszych spraw, w których fiskus ustanowił hipotekę przymusową lub zastaw skarbowy przed tą datą, obowiązuje nadal stara konstrukcja braku przedawnienia. Szczegóły zależą od ostatecznej treści uchwalonej ustawy po Senacie - warto śledzić Dziennik Ustaw oraz komunikaty MF na gov.pl.
- Ile wynosi podstawowy termin przedawnienia podatków w Polsce?
- 5 lat liczone od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku - tak stanowi art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. Dla PIT za 2021 r. (termin płatności 30 kwietnia 2022 r.) przedawnienie nastąpi 31 grudnia 2027 r. Bieg może być zawieszony m.in. wskutek ustanowienia hipoteki, wszczęcia kontroli celno-skarbowej, postępowania w sprawie unikania opodatkowania albo skierowania pytania do TSUE.
- Co to znaczy, że hipoteka przymusowa zawiesza przedawnienie?
- Zawieszenie biegu oznacza, że 5-letni termin nie biegnie przez czas, w którym hipoteka pozostaje wpisana w księdze wieczystej (po nowelizacji - od dnia zawiadomienia podatnika). Po wykreśleniu zabezpieczenia termin wznawia bieg i toczy się dalej. To inna konstrukcja niż obowiązujący dziś art. 70 § 8, który mówi o całkowitym braku przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym.
- Czy odpowiedzialność karna skarbowa wygasa razem z przedawnieniem podatku?
- Do 30 września 2026 r. tak - art. 44 § 2 Kodeksu karnego skarbowego stanowi, że karalność przestępstwa skarbowego polegającego na uszczupleniu lub narażeniu należności publicznoprawnej ustaje wraz z przedawnieniem tej należności. Projekt UD367 zakłada usunięcie tej regulacji, co oznacza, że po 1 października 2026 r. prokurator będzie mógł postawić zarzut nawet po wygaśnięciu zobowiązania. Terminy KKS wyniosą wtedy 5 lub 10 lat z możliwością przedłużenia.
- Jak sprawdzić, czy moje zobowiązanie podatkowe jest jeszcze egzekwowalne?
- 4 kroki: (1) zaloguj się do e-Urzędu Skarbowego na podatki.gov.pl i sprawdź zakładkę zobowiązania; (2) przejrzyj księgę wieczystą swojej nieruchomości pod kątem wpisów hipoteki przymusowej; (3) złóż w urzędzie wniosek o zaświadczenie o niezaleganiu (ZAS-W); (4) przy wątpliwościach skonsultuj się z doradcą podatkowym - członkiem KRDP. Wpis hipoteki przed 1 października 2026 r. nadal blokuje przedawnienie wiecznie.
- Czy nowelizacja realnie chroni podatnika przed wieczną egzekucją?
- Częściowo. Sam mechanizm zawieszenia (zamiast wieczystego trwania) jest dla podatnika korzystniejszy, bo po wykreśleniu hipoteki bieg ruszy. Jednak doradcy podatkowi - m.in. Andrzej Ladziński z GWW i Przemysław Hinc - oceniają, że gwarancyjna funkcja przedawnienia pozostanie instytucją nominalną. W praktyce spory mogą trwać 10 lat i dłużej, szczególnie jeśli równolegle toczy się postępowanie karne skarbowe.
Trzy minuty z Decyzjomatem. Werdykt TAK, POCZEKAJ albo NIE.
- TAK, POCZEKAJ czy NIE - konkretny werdykt ze wskazaniem co zmienić, żeby bank się zgodził
- DSTI, LTV, stress test WIBOR +5pp - zgodnie z regułami KNF i Rekomendacji S
- Rankingi banków dopasowane do Twojej sytuacji - z aktualnymi marżami i ofertami
Przeczytaj też
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!