Termin mija o północy 20 maja 2026 r. - to ostatni dzwonek na roczne rozliczenie składki zdrowotnej za 2025 r. według komunikatu ZUS. Przy fakturowaniu B2B na poziomie 22 tys. zł netto miesięcznie i podatku liniowym 19% Twoja typowa dopłata zamknie się w przedziale 1 500-3 000 zł, ale ryczałtowiec, który dopiero w grudniu przekroczył drugi próg przychodów, może zobaczyć w wyliczeniu nawet 10 156 zł różnicy do zapłaty.
To nie jest abstrakcyjna kalkulacja. Mechanizm rocznego rozliczenia działa już czwarty raz, od czasu Polskiego Ładu z 2022 r., a maj 2026 to pierwszy moment, kiedy w jednym formularzu zamykasz cały 2025 r. według nowych zasad obowiązujących od stycznia 2025 r.
Kto musi rozliczyć składkę zdrowotną do 20 maja 2026?
Obowiązek dotyczy każdego, kto w 2025 r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą i był objęty ubezpieczeniem zdrowotnym, choćby przez jeden dzień. Wg komunikatu ZUS rozliczają się przedsiębiorcy na skali, liniówce i ryczałcie ewidencjonowanym - łącznie kilkaset tysięcy płatników JDG. Z obowiązku wyłączeni są podatnicy karty podatkowej, twórcy i artyści (jeśli nie prowadzą działalności), wspólnicy spółek komandytowych oraz jednoosobowych spółek z o.o. - dla nich składka jest stała.
Rozliczenie wykazuje się w dokumencie ZUS DRA (blok XII) za kwiecień 2026 r. albo w ZUS RCA (blok III.F), jeśli oprócz siebie opłacasz składki za pracownika lub zleceniobiorcę. Ten sam termin obejmuje zapłatę ewentualnej dopłaty - 20 maja 2026 r. wraz ze składką za kwiecień.
Skąd bierze się dopłata 10 156 zł? Pułapka ryczałtowca
Najbardziej brutalny scenariusz dotyka ryczałtowców, bo u nich składka zdrowotna nie skaluje się gładko z przychodem. Działa progowo. Wg ZUS w 2025 r. obowiązują trzy widełki: przy przychodzie do 60 tys. zł roczna składka wynosi 5 539,92 zł, między 60 a 300 tys. zł - 9 233,16 zł, a powyżej 300 tys. zł - 16 619,64 zł.
Problem: jeśli przez jedenaście miesięcy płaciłeś najniższą stawkę miesięczną (461,66 zł, czyli najniższy próg), a w grudniu sprzedałeś na fakturę 80 tys. zł i przebiłeś górny próg, ZUS przelicza Ci całą składkę za 2025 r. według trzeciego widełka. Różnica: 16 619,64 zł minus 5 539,92 zł, czyli 10 156 zł dopłaty w jednym przelewie do 20 maja 2026 r. To realny rachunek, nie hipoteza.
U podatnika liniowego mechanizm jest łagodniejszy - składka to 4,9% rocznego dochodu, więc rozkłada się proporcjonalnie. Ale i tu są niespodzianki. Sprzedaż firmowego samochodu, jednorazowy bonus od kontrahenta albo zafakturowane wyrównanie z poprzedniego roku potrafią wywindować dochód grudniowy o 30-40%, a rozliczenie roczne wyrównuje to z górką.
Liniowy 19% - jak liczy się podstawa za 2025 r.
Na podatku liniowym składka zdrowotna w 2025 r. wynosi 4,9% dochodu, ale nie mniej niż 9% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego 1 stycznia 2025 r. (4 666 zł). Daje to minimalną miesięczną składkę 314,96 zł i minimalną roczną 3 779,46 zł według danych ZUS.
Fakturowanie B2B na poziomie 22 tys. zł netto miesięcznie (typowy designer lub senior dev na kontrakcie z polską spółką technologiczną) generuje przy kosztach prowadzenia 35-40 tys. zł rocznie dochód podatkowy rzędu 224-229 tys. zł. Składka zdrowotna 4,9% z takiej podstawy to 10 976-11 221 zł rocznie, czyli średnio 915-935 zł miesięcznie. Jeśli przez cały 2025 r. opłacałeś zaliczki rzędu 750-820 zł (a tak liczy je domyślnie większość biur rachunkowych w trybie zaliczkowym), w maju 2026 r. czeka Cię dopłata 1 500-3 000 zł.
Dla porównania: ten sam dochód na skali podatkowej kosztowałby 9% składki zdrowotnej, czyli ok. 20 tys. zł rocznie - blisko dwukrotnie więcej. To jeden z powodów, dla których liniówka w 2025 r. nadal się opłacała mimo Polskiego Ładu.
Liczby dla podatnika B2B na liniowym
Twoja perspektywa, jeśli fakturujesz 22 tys. zł netto miesięcznie na kontrakcie B2B z liniówką:
- Roczny dochód podatkowy (po kosztach 35 tys. zł): ok. 229 tys. zł
- Składka zdrowotna należna: 4,9% z 229 tys. = 11 221 zł/rok
- Składka faktycznie opłacona w 2025 (zaliczki 800 zł/mc): 9 600 zł
- Dopłata do 20 maja 2026 r.: 1 621 zł
- Limit odliczenia od dochodu w PIT 2025: 12 900 zł (limit dla liniówki 2025 wg ustawy)
Powiem wprost: wzrost dochodu między 2024 a 2025 r. działa tu jak mnożnik. Każda nadwyżka 10 tys. zł rocznego dochodu generuje dodatkowe 490 zł składki, której nie odliczyłeś z miesięcznych zaliczek. Jeśli w 2025 r. podniosłeś stawki o 10-15%, dopłata urośnie liniowo. Sprawdź swoją realną sytuację w Decyzjomacie Nadpłata - tam zobaczysz, czy 1 621 zł lepiej zapłacić od ręki, czy najpierw spojrzeć na oprocentowanie ewentualnej rezerwy płynności.
Ryczałt - dlaczego skok jednego miesiąca przebudowuje cały rok
Mechanika ryczałtu jest tu wyjątkowo niesprawiedliwa. Według danych ZUS podstawa składki to procent przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z czwartego kwartału roku poprzedniego. GUS ogłosił 20 stycznia 2026 r., że przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w Q4 2025 wyniosło 9 228,64 zł.
Dla 2025 r. obowiązują trzy widełki - i tu pojawia się pułapka, którą wielu księgowych kwituje stwierdzeniem „jeśli pod koniec roku pojawi się duża faktura, klient zapłaci za to słono w maju”. Ryczałtowiec, który zamknął 2025 r. z przychodem 305 tys. zł, dostaje przelew 16 619,64 zł niezależnie od tego, że jeszcze w listopadzie był na progu drugim. Gdyby przychód zamknął się na 299 tys. zł, składka byłaby 9 233,16 zł. Sześć tysięcy złotych przychodu generuje 7 386 zł różnicy w składce zdrowotnej. Tego nie da się obronić matematyką - to czysty efekt progowy, który państwo wprowadziło i nie wycofało.
Reforma od 2026: co Domański obiecał, czego nie dowiózł
Minister finansów Andrzej Domański w wystąpieniu sejmowym z kwietnia 2025 r. zapowiedział, że obniżka składki zdrowotnej dla przedsiębiorców obejmie 2,5 mln płatników i będzie kosztować budżet państwa 4,6 mld zł rocznie. Projekt zakładał dwuelementową podstawę: stała kwota 9% z 75% minimalnego wynagrodzenia plus zmienna część 4,9% od dochodu powyżej progu.
Projekt został zawetowany przez prezydenta Andrzeja Dudę latem 2025 r. Część zmian rząd przeprowadził w innym trybie - od 1 stycznia 2026 r. podstawa minimalna wzrosła do 100% minimalnego wynagrodzenia (zniknęła preferencja 75%), a nowa minimalna miesięczna składka to 432,54 zł przy płacy minimalnej 4 806 zł. Innymi słowy: dla najmniejszych firm 2026 zaczyna się od podwyżki, a nie od ulgi. To, czego prezydent zawetował, nie wróciło w pełnym kształcie.
Moim zdaniem dla podatnika liniowego z fakturowaniem 22 tys. zł netto te zmiany nie ruszają portfela istotnie - 4,9% to nadal 4,9%. Realny ból odczują ryczałtowcy w przedziale przychodów 80-200 tys. zł, którzy stracili możliwość obniżania podstawy do 75% minimalnej.
Co zrobić, jeśli wyjdzie nadpłata?
Gdy z rozliczenia rocznego wynika nadpłata, ZUS automatycznie generuje wniosek RZS-R w portalu eZUS. Wniosek możesz wysłać do 1 czerwca 2026 r., a zwrot środków musi nastąpić do 3 sierpnia 2026 r.. Pieniądze wracają na Twój rachunek firmowy, nie do Urzędu Skarbowego ani na poczet kolejnych składek - chyba że masz zaległości w ZUS, wtedy wniosek przelew skompensuje.
W 2024 r. były Rzecznik MŚP Adam Abramowicz w petycji społecznej wzywał do przywrócenia ryczałtowej składki zdrowotnej, argumentując, że obecny system jest nieprzewidywalny i niszczy zaufanie do państwa. Patrząc na to, jak działa próg 300 tys. zł u ryczałtowców, trudno się z tą diagnozą nie zgodzić.
Co dalej obserwować
Najbliższe daty na kalendarzu: 20 maja 2026 r. (termin rozliczenia i dopłaty), 1 czerwca 2026 r. (deadline dla wniosku RZS-R o zwrot nadpłaty), 3 sierpnia 2026 r. (termin zwrotu pieniędzy przez ZUS). Jeśli wyliczasz dopłatę powyżej 5 tys. zł, warto rozłożyć ją w głowie na trzy kolejne miesiące i nie wyzerować poduszki płynnościowej JDG.
Więcej naszych analiz w obszarze podatków znajdziesz tutaj. Jeśli rozważasz przejście z liniówki na ryczałt, najpierw policz to w kalkulatorze formy opodatkowania - przy obecnych progach ryczałt nie zawsze jest tańszy. A jeśli planujesz hipotekę za rok lub dwa i przeszedłeś z UoP na B2B, zweryfikuj, jak banki czytają Twój dochód w Decyzjomacie Hipotecznym. Składka zdrowotna w wysokości 11 tys. zł rocznie obniża wykazywany dochód netto, a banki to widzą.
Dla pełnego obrazu warto też sprawdzić porównanie IKZE z projektem podwyższenia drugiego progu PIT, stan rozliczeń PIT za 2025 r. oraz zapowiadane zmiany w akcyzie i opłacie cukrowej, które razem z rocznym rozliczeniem składki tworzą realny obraz tego, co państwo zabiera Ci z firmowego konta w maju 2026 r. Aktualne wyliczenia minimalnej składki na 2026 r. publikuje Ministerstwo Finansów.
Narzędzia do Twojej decyzji
Najczęstsze pytania
- Do kiedy trzeba rozliczyć roczną składkę zdrowotną za 2025 r.?
- 20 maja 2026 r. to twardy termin zarówno na złożenie rozliczenia w dokumencie ZUS DRA (blok XII) lub ZUS RCA (blok III.F), jak i na zapłatę ewentualnej dopłaty. Dokumentację za kwiecień 2026 r. składasz w portalu eZUS razem z rocznym rozliczeniem. Termin nie jest przesuwany ani na wniosek, ani z urzędu.
- Ile może wynieść maksymalna dopłata przy rocznym rozliczeniu?
- 10 156 zł to teoretyczne maksimum dla ryczałtowca, który przez większość 2025 r. płacił składkę z najniższego progu (5 539,92 zł rocznie), a w grudniu przekroczył próg 300 tys. zł przychodu i całe rozliczenie przeszło na widełki 16 619,64 zł. U podatnika liniowego dopłaty mieszczą się typowo w przedziale 500-3 000 zł, bo 4,9% skaluje się proporcjonalnie do dochodu.
- Jak liczy się składka zdrowotna na podatku liniowym za 2025 r.?
- 4,9% rocznego dochodu, nie mniej niż 9% minimalnego wynagrodzenia (4 666 zł w 2025 r.). Minimalna miesięczna składka to 314,96 zł, a minimalna roczna 3 779,46 zł według danych ZUS. Przy dochodzie 229 tys. zł rocznie składka wyniesie 11 221 zł. Limit odliczenia od podstawy opodatkowania w PIT za 2025 r. dla liniówki to 12 900 zł.
- Co jeśli z rozliczenia wyjdzie nadpłata?
- ZUS automatycznie generuje wniosek RZS-R w eZUS. Termin na jego wysłanie mija 1 czerwca 2026 r., a zwrot środków musi nastąpić do 3 sierpnia 2026 r. Pieniądze trafiają na rachunek firmowy podany w danych płatnika. Jeśli masz zaległości w ZUS, nadpłata zostaje na nie zaliczona, a tylko nadwyżka wraca na konto.
- Czy można uniknąć dopłaty rozliczając się ryczałtem przy zmiennych przychodach?
- Częściowo - tylko przez świadome planowanie momentu wystawiania faktur na przełomie progów. Przy przychodzie 295-305 tys. zł różnica składki między drugim a trzecim widełkiem to ponad 7 000 zł. Jeśli widzisz, że w grudniu przebijesz 300 tys. zł, czasem opłaca się część zlecenia rozliczyć fakturą styczniową w nowym roku składkowym.
- Jakie zmiany w składce zdrowotnej weszły od stycznia 2026 r.?
- Podstawa minimalna wzrosła z 75% do 100% minimalnego wynagrodzenia, czyli z 3 499,50 zł do 4 806 zł. Minimalna miesięczna składka zdrowotna w 2026 r. to 432,54 zł, podczas gdy w 2025 r. było 314,96 zł. Pełna reforma proponowana przez ministra Domańskiego została zawetowana przez prezydenta Dudę w 2025 r. i nie weszła w życie w pierwotnym kształcie.
- Czy zwieszenie działalności w 2025 r. zwalnia z rocznego rozliczenia?
- Tylko częściowo. Przedsiębiorca na skali lub liniówce, który zawiesił działalność na cały okres od 1 lutego 2025 r. do 31 stycznia 2026 r., nie składa rozliczenia rocznego. Ryczałtowiec musi mieć zawieszenie przez cały 2025 r. Jeśli choć przez jeden dzień byłeś objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu JDG - składasz rozliczenie.
Nadpłacać czy inwestować? Decyzjomat Nadpłata da werdykt
- NADPŁAĆ, INWESTUJ, PODZIEL lub PODUSZKA - z policzoną oszczędnością dla Twojej sytuacji
- Efektywny spread nadpłaty vs ETF/IKE/IKZE z uwzględnieniem podatku Belki i ulg
- Poduszka bezpieczeństwa - ile faktycznie trzymać przy Twoim DSTI i dochodzie
Przeczytaj też
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!