Kontrole KAS w budownictwie i motoryzacji 2026: MF chce odzyskać 1,17 mld zł z szarej strefy

Skarbówka przestawia się z kontroli losowej na kontrolę sektorową, a pierwsze na liście są budownictwo, gastronomia i warsztaty samochodowe. Premier Donald Tusk podpisał zarządzenie powołujące Międzyresortowy Zespół do spraw Przeciwdziałania Szarej Strefie, którego inauguracyjne posiedzenie odbyło się 14 kwietnia 2025 r. w Ministerstwie Finansów (komunikat MF, kwiecień 2025 r.). Jeśli prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) i wystawiasz faktury na 22 tys. zł miesięcznie, ta zmiana w Ciebie nie uderza - ale zmienia otoczenie, w którym pracujesz.

Kto trafił na celownik skarbówki i dlaczego akurat te branże?

Budownictwo, gastronomia i naprawa pojazdów to trzy sektory z najwyższym udziałem szarej strefy w Polsce, i to one są przedmiotem akcji "Stop szarej strefie" prowadzonej przez Krajową Administrację Skarbową (KAS, czyli Krajowa Administracja Skarbowa - służba skarbowo-celna). Wynika to z szacunków Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), które wskazują właśnie na te branże jako główne obszary pracy nierejestrowanej i zaniżania przychodów.

Powód jest prozaiczny: to sektory oparte na rozliczeniach gotówkowych i dużej liczbie drobnych zleceń. Mechanik przyjmujący 300 zł za wymianę tarcz bez paragonu, ekipa budowlana rozliczająca się "na rękę", kucharz zatrudniony bez umowy - każdy taki przypadek to ubytek w PIT, VAT i składkach ZUS. Międzyresortowy Zespół ma wypracować metody pomiaru tego zjawiska i skutecznego jego opodatkowania, a jego powołanie wynikało z rekomendacji Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), jak podało Ministerstwo Finansów.

W skład zespołu wchodzą przedstawiciele ministerstw, prezesi GUS i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), komendanci Policji i Straży Granicznej, Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Koordynator Służb Specjalnych. Przewodniczy mu Jarosław Neneman, podsekretarz stanu w MF, a jego zastępcą jest Zbigniew Stawicki, podsekretarz stanu w MF i zastępca Szefa KAS. To nie jest zwykła kontrola - to skoordynowanie danych z ZUS, Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) i skarbówki w jednym miejscu.

Ile budżet chce odzyskać z szarej strefy?

1,17 mld zł ma trafić do budżetu wyłącznie z ograniczenia nierejestrowanego zatrudnienia w budownictwie o 30%, wynika z wyliczeń Ministerstwa Finansów (komunikat MF, kwiecień 2025 r.). To fragment znacznie większego pakietu: cały plan uszczelnienia i nowych danin ma zwiększyć wpływy o 18,7 mld zł w 2026 r. wg zapowiedzi resortu finansów.

Sama walka z szarą strefą to tylko część tej kwoty - reszta to wyższy podatek dochodowy od osób prawnych (CIT) dla banków (6,6 mld zł), podwyżka akcyzy na alkohol (1,96 mld zł), wyższa opłata cukrowa (ponad 1,13 mld zł) i rozszerzenie sieci dróg płatnych (ponad 2,77 mld zł rocznie). Budownictwo, gastronomia i motoryzacja są w tym pakiecie pozycją, którą najłatwiej pokazać wyborcy: uczciwy przedsiębiorca płaci, kombinator nie.

Jak duża jest polska szara strefa?

18,1% PKB stanowiła szara strefa w 2025 r. według raportu "Szara Strefa 2025" Instytutu Prognoz i Analiz Gospodarczych (IPAG), autorstwa Jacka Fundowicza, Krzysztofa Łapińskiego i Bohdana Wyżnikiewicza. To spadek z 18,5% w 2024 r., a prognoza na 2026 r. mówi o 17,7% PKB - trzecim z rzędu rokiem spadku, głównie dzięki dobrej koniunkturze.

Szacunki różnią się w zależności od metody. GUS liczy węziej: gospodarka nieobserwowana odpowiadała za 8,3% PKB w 2023 r. wobec 11,9% w 2020 r. wg danych GUS. IPAG rozszerza te wyliczenia o to, co statystycy pomijają, i dlatego jego liczby są prawie dwukrotnie wyższe.

"Szara strefa jest nieprawdopodobnie rozproszona po całej gospodarce. My tylko widzimy jej fragmenty, można powiedzieć - czubki gór lodowych. Naszym punktem wyjścia są szacunki GUS-u, które my rozszerzamy o to wszystko, co GUS pomija." - Bohdan Wyżnikiewicz, prezes IPAG (raport "Szara Strefa 2025", kwiecień 2025 r.)

Samo budownictwo odpowiada za 18% całej szarej strefy, a firmy budowlane działające w niej wytworzyły równowartość 1,7% PKB - wynika z raportu IPAG. To pokazuje, dlaczego resort finansów zaczyna właśnie tutaj: jeden sektor generuje ubytek liczony w miliardach.

Co zaostrzone kontrole oznaczają dla Twojej JDG?

Legalnie działająca jednoosobowa firma na podatku liniowym 19% (PIT liniowy, czyli stała stawka 19% od dochodu bez progów) nie jest celem tej akcji - jej celem jest praca na czarno i gotówka bez faktury. Jeśli fakturujesz 22 tys. zł miesięcznie i płacisz od tego PIT liniowy oraz składkę zdrowotną 4,9% dochodu, zostaje Ci ok. 17 480 zł netto i masz komplet dokumentów. Kontroler branżowy szuka kogoś dokładnie odwrotnego.

Ryzyko pojawia się gdzie indziej: w łańcuchu podwykonawców. Powiem wprost - jeśli współpracujesz z ekipą, która część robót rozlicza "pod stołem", a Ty odliczasz od nich koszty, to Twoja faktura może zostać zakwestionowana. Przy rocznym przychodzie ok. 264 tys. zł zakwestionowanie choćby 20% kosztów oznacza domiar rzędu kilku tysięcy złotych PIT plus odsetki. To nie jest teoria - to standardowy scenariusz przy kontroli krzyżowej.

Drugi element to Krajowy System e-Faktur (KSeF, czyli centralna baza faktur w czasie rzeczywistym), który od 2026 r. daje skarbówce wgląd w każdą fakturę natychmiast. Legalna firma zyskuje - jej dokumenty są w systemie. Kombinator traci, bo różnica między zadeklarowanym przychodem a realnym obrotem staje się widoczna. Zanim ocenisz, czy nadwyżkę z uczciwie płaconych podatków lepiej odłożyć czy nadpłacić inne zobowiązania, policz warianty w Decyzjomacie Nadpłata i sprawdź realne netto w kalkulatorze formy opodatkowania. Wysokość składek policzysz w kalkulatorze ZUS przedsiębiorcy, a szczegóły stawek opisaliśmy w analizie składki zdrowotnej dla B2B, liniowego i ryczałtu.

Moja ocena: rewolucja czy kolejny zespół bez zębów?

Redukcja szarej strefy o 30% w jednym sektorze to cel ambitny, ale historia podpowiada ostrożność - moim zdaniem MF sprzedaje jako rewolucję coś, co jest przede wszystkim reorganizacją przepływu danych. Szara strefa spada od trzech lat (z 18,5% do prognozowanych 17,7% PKB wg IPAG) głównie dzięki koniunkturze i cyfryzacji rozliczeń, a nie dzięki kolejnym zespołom międzyresortowym. Pytanie brzmi, ile z zapowiadanych 1,17 mld zł to realny nowy wpływ, a ile efekt, który i tak by nastąpił.

To budzi mój sceptycyzm z jeszcze jednego powodu: presja na uszczelnianie zawsze najmocniej dotyka tych, którzy już są w systemie - bo ich najłatwiej skontrolować. Uczciwa JDG dostaje więcej formalności i częstsze kontrole krzyżowe, a najbardziej zakonspirowana część szarej strefy pozostaje poza zasięgiem. Zebrane dane z ZUS, PIP i KAS w jednym miejscu to realne narzędzie, ale jego ostrze łatwiej skierować na drobnego przedsiębiorcę niż na zorganizowany proceder gotówkowy.

Co dalej obserwować: pierwsze twarde efekty poznamy dopiero przy wykonaniu budżetu za 2026 r. Jeśli KSeF faktycznie domknie lukę VAT w budowlance, prognoza 17,7% PKB może okazać się zawyżona. Jeśli nie, za rok przeczytamy o kolejnym zespole i kolejnym miliardzie na papierze. Więcej analiz finwire.pl na temat obciążeń firm znajdziesz w hubie kategorii podatki, a mechanizm KSeF rozłożyliśmy na czynniki w tekście o aplikacji Podatnika KSeF 2.0. Skalę klina dla samozatrudnionych pokazuje z kolei analiza składek ZUS dla JDG w 2026.

Planujesz za rok-dwa hipotekę i zastanawiasz się, jak udokumentować dochód z JDG przy zaostrzonych kontrolach? Sprawdź swój scenariusz w Decyzjomacie Hipotecznym.

Narzędzia do Twojej decyzji

• Kalkulator wynagrodzenia netto
• Kalkulator UoP vs B2B
• Kalkulator składek ZUS
• Kalkulator PIT-37
• Kalkulator ulgi na dzieci