Trybunał Sprawiedliwości UE 23 kwietnia 2026 r. orzekł w sprawie C-744/24 (Bank Polska Kasa Opieki SA), że dyrektywa 2008/48/WE stoi na przeszkodzie postanowieniom umownym, w których oprocentowanie naliczane jest nie tylko od kwoty wypłaconej konsumentowi, ale również od kosztów kredytu doliczonych do kapitału. Dla rynku, gdzie średnia wartość kredytu gotówkowego wynosi 26 498 zł (dane BIK, styczeń 2026 r., wzrost o 2,9% r/r), to fundamentalna zmiana modelu produktowego.

Wyrok zapadł w jednej z sześciu polskich spraw rozpoznawanych przez TSUE w samym tylko kwietniu 2026 r. - to skala bezprecedensowa, pokazująca jak bardzo polski rynek kredytowy odstaje od standardów ochrony konsumenta zapisanych w prawie UE. Stan na maj 2026 r.: banki już aktualizują wzorce umów, a kancelarie szykują się na falę pozwów.

Co dokładnie orzekł TSUE w sprawie C-744/24?

TSUE rozpatrywał konstrukcję, w której bank udziela kredytu np. na kwotę 20 000 zł, dolicza prowizję 4 000 zł, w umowie wpisuje kapitał 24 000 zł i nalicza odsetki od całej tej sumy - mimo że konsument fizycznie dostał tylko 20 000 zł. Trybunał uznał, że to praktyka sprzeczna z dyrektywą 2008/48/WE, bo bank pobiera wynagrodzenie za udostępnienie środków, których nigdy nie udostępnił. Rozstrzygnięcie jest jasne: oprocentowanie może dotyczyć wyłącznie kwoty kredytu realnie wypłaconej konsumentowi.

W polskim Kodeksie cywilnym i ustawie o kredycie konsumenckim z 12 maja 2011 r. ten mechanizm nie był wprost zakazany, choć od dawna kwestionowany przez Rzecznika Finansowego i UOKiK. Dla porównania - w analogicznych sprawach hiszpańskich i czeskich TSUE już wcześniej (sprawy C-377/14 i C-686/19) wskazywał kierunek, ale dopiero C-744/24 zamyka temat na poziomie polskim.

Komu wyrok realnie pomaga - i czy obejmuje hipoteki?

Dyrektywa 2008/48/WE dotyczy kredytów konsumenckich, czyli zobowiązań do 255 550 zł (limit z polskiej ustawy). Hipoteki podlegają odrębnej dyrektywie 2014/17/UE i ustawie o kredycie hipotecznym z 23 marca 2017 r. - tu wyrok C-744/24 nie ma bezpośredniego zastosowania, choć linia argumentacyjna może być przenoszona przez sądy w sporach o ubezpieczenie pomostowe i prowizje hipoteczne. Jeśli więc spłacasz hipotekę, na razie nic w Twojej racie się nie zmienia.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w segmencie kredytów gotówkowych i ratalnych. Średnia kwota udzielonego w styczniu 2026 r. kredytu gotówkowego wyniosła 26 498 zł, a wartość portfela wzrosła o 4,0% r/r (BIK, styczeń 2026). NBP prognozuje, że dynamika kredytów konsumpcyjnych w Q1 2026 sięga 7,67% i pozostanie powyżej 5,5% do końca roku. To miliony aktywnych umów, w których prowizja (zwykle 5-10% kapitału) była kredytowana i oprocentowana - dokładnie scenariusz uderzony przez TSUE.

Klucz:

Wyrok TSUE C-744/24 obejmuje kredyty konsumenckie do 255 550 zł - gotówkowe, ratalne, samochodowe. Hipoteki na razie poza zasięgiem orzeczenia, choć argumentacja może być przenoszona analogicznie.

Czy bank musi mi zwrócić pieniądze - kiedy działa sankcja kredytu darmowego?

Sama niezgodność umowy z dyrektywą nie oznacza automatycznie SKD (sankcji kredytu darmowego z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim). Sankcja ta - polegająca na zwrocie kredytu w samym kapitale, bez odsetek i pozaodsetkowych kosztów - wymaga aktywnego oświadczenia konsumenta i jest oceniana przez sąd indywidualnie.

Rzecznik Finansowy dr Michał Ziemiak skomentował to wprost: „Naliczanie odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu, takich jak prowizja i inne opłaty, jest powszechną praktyką banków i firm pożyczkowych, do której wielokrotnie zgłaszałem zastrzeżenia. Oznacza to uzyskiwanie przez kredytodawcę dodatkowego wynagrodzenia bez odpowiadającego mu świadczenia na rzecz kredytobiorcy" (oświadczenie Rzecznika Finansowego, 23 kwietnia 2026 r.).

Zupełnie inaczej brzmi stanowisko strony bankowej. Tadeusz Białek, prezes Związku Banków Polskich, stwierdził: „Zastosowanie sankcji kredytu darmowego będzie wymagało oceny indywidualnych okoliczności sprawy z uwzględnieniem wcześniejszych wskazówek i orzeczeń TSUE" (komunikat ZBP, 23 kwietnia 2026 r.). Sektor bankowy konsekwentnie powtarza, że dzisiejsze orzeczenie nie otwiera drogi do masowego, automatycznego stosowania SKD - i moim zdaniem ten przekaz służy raczej zniechęceniu kredytobiorców niż realnej ocenie skutków wyroku.

Jak konkretnie muszą się zmienić nowe kredyty gotówkowe?

Banki mają w praktyce trzy ścieżki dostosowania produktów. Pierwsza: pobierać prowizję z góry, przed wypłatą kredytu, i w ogóle nie wciągać jej do kapitału - wówczas konsument otrzymuje na rachunek mniejszą kwotę netto, ale odsetki naliczane są tylko od kapitału realnie udostępnionego. Druga: kredytować prowizję, ale wyłączyć ją z podstawy oprocentowania - co wymaga przeprojektowania systemów kalkulacyjnych. Trzecia: zrezygnować z części prowizji wstępnych i odbić zysk wyższym oprocentowaniem nominalnym, co i tak musi się zmieścić w limicie maksymalnych odsetek (na maj 2026 r. to 14,5% rocznie - dwukrotność stopy referencyjnej NBP plus 8 pp).

Każda z tych ścieżek oznacza ograniczenie marży produktowej. Powiem wprost - w segmencie kredytów gotówkowych prowizja kredytowana, bez wpływu na zdolność kredytową, była elementem niemal niewidzialnym dla konsumenta i bardzo dochodowym dla banku. Wyrok C-744/24 zamyka tę furtkę.

Wpływ na portfel - liczby dla kredytobiorcy z aktywną umową

Weźmy realistyczny przykład: kredyt gotówkowy 30 000 zł na 60 miesięcy, oprocentowanie 11%, prowizja 7% kredytowana (czyli 2 100 zł doliczone do kapitału). Bank w starym modelu liczył odsetki od 32 100 zł, co przy stopie 11% rocznie daje miesięczną ratę ok. 698 zł i całkowity koszt odsetkowy ~9 780 zł. W modelu zgodnym z C-744/24 odsetki naliczane są tylko od 30 000 zł - rata spada do ~652 zł, a oszczędność na całym okresie to ok. 638 zł.

Stary model (sprzed wyroku)

Kredyt gotówkowy 30 000 zł + prowizja 2 100 zł kredytowana
Odsetki naliczane od: 32 100 zł
Rata miesięczna: ok. 698 zł
Łączny koszt odsetek: ok. 9 780 zł

Model po C-744/24

Kredyt gotówkowy 30 000 zł + prowizja 2 100 zł kredytowana
Odsetki naliczane od: 30 000 zł
Rata miesięczna: ok. 652 zł
Oszczędność: ok. 638 zł na okresie kredytu

A jeśli już spłacasz kredyt gotówkowy zaciągnięty np. w 2023 r. lub 2024 r. z prowizją kredytowaną, masz realne podstawy do złożenia oświadczenia o SKD - przy szczęśliwym scenariuszu sądowym oznacza to zwrot odsetek i pozaodsetkowych kosztów. Przy kredycie 30 tys. zł na 5 lat to potencjalnie kilkanaście tysięcy złotych. Przed pójściem do kancelarii policz najpierw, ile realnie odzyskasz po kosztach prawniczych - i sprawdź alokację Twojej miesięcznej nadwyżki w Decyzjomacie Nadpłata.

Co dalej - nowa fala pozwów i moja prognoza

Uważam, że scenariusz najbardziej prawdopodobny wygląda tak: w drugiej połowie 2026 r. zobaczymy lawinę pozwów konsumenckich na wzór sprawy frankowej, a banki podejdą do tego dwutorowo - z jednej strony wycofają się z kredytowania prowizji w nowych umowach, z drugiej będą procesowo bronić starych umów, próbując przekonać sądy do indywidualnego traktowania każdej sprawy. To budzi mój sceptycyzm wobec narracji ZBP - o ile prawnie każda sprawa jest indywidualna, o tyle praktyka rynkowa była tak ujednolicona, że sądy będą miały pokusę orzekać schematycznie.

Dla porównania - podobny mechanizm w sprawach frankowych skończył się tym, że banki zawiązały rezerwy na ponad 90 mld zł (dane KNF, raporty kwartalne 2025 r.), a Polska została bez czynnego rynku kredytów walutowych. Tym razem stawka jest mniejsza, ale ryzyko reputacyjne i kapitałowe sektora - realne. Wszystkie analizy z kategorii prawo wskazują, że banki uczą się szybciej niż 5 lat temu - więc nowe umowy gotówkowe od maja-czerwca 2026 r. powinny być już zgodne z C-744/24.

Jeśli planujesz kredyt gotówkowy - poczekaj do czerwca 2026 r. na pierwsze umowy zgodne z nową linią orzeczniczą i porównaj oferty w rankingu kredytów gotówkowych. Jeśli masz aktywny kredyt - sprawdź w kalkulatorze RRSO, czy prowizja była kredytowana, bo to pierwsza przesłanka do roszczenia. A jeśli rozważasz hipotekę i zastanawiasz się, czy ta linia orzecznicza dotrze i tam - przeczytaj naszą analizę TSUE i sankcji kredytu darmowego, a swoją sytuację skonsultuj w Decyzjomacie Hipotecznym. Tematyka frankowa, gdzie podobne spory kończą się przed Sądem Najwyższym, opisana jest w analizie aneksu frankowego po wyroku TSUE C-246/25 oraz sprawach frankowych 2026.

Najbliższe dwa kwartały pokażą, czy polskie sądy podejdą do C-744/24 z taką samą energią jak do spraw frankowych - czy też ZBP uda się skutecznie wytłumić falę. Stawka dla rynku to od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu miliardów złotych zwrotów konsumenckich. Następne posiedzenie Komitetu Stabilności Finansowej (planowane na czerwiec 2026 r.) niemal na pewno tym tematem się zajmie.

Przeczytaj też

Narzędzia do Twojej decyzji