Afera EPEF i Saturn TFI: 7 osób z zarzutami, ~600 inwestorów i straty w dziesiątkach mln zł

Prokuratura Regionalna w Krakowie postawiła zarzuty siedmiu osobom związanym z funduszami EPEF FIZAN i EPEF 2 FIZAN (Fundusze Inwestycyjne Zamknięte Aktywów Niepublicznych), które według śledczych działały jak piramida finansowa. Zarzuty obejmują oszustwa znacznej wartości na szkodę nabywców certyfikatów inwestycyjnych oraz pranie pieniędzy, a poszkodowanych jest około 600 inwestorów, którzy przez ponad cztery lata nie odzyskali wpłaconych dziesiątek milionów złotych (stan na czerwiec 2026 r.).

Co ustaliła prokuratura w sprawie funduszy EPEF?

Prokuratura Regionalna w Krakowie poinformowała w czerwcu 2026 r., że zarzuty usłyszało siedem osób związanych z funduszami EPEF FIZAN i EPEF 2 FIZAN. Śledczy zarzucają im oszustwa znacznej wartości na szkodę nabywców certyfikatów inwestycyjnych (papierów potwierdzających udział w funduszu zamkniętym) oraz pranie pieniędzy, czyli wprowadzanie do legalnego obrotu środków pochodzących z przestępstwa.

Wszystkie siedem osób objęto środkami zapobiegawczymi: dozorem policji, zakazem opuszczania kraju i poręczeniami majątkowymi od 150 tys. do 500 tys. zł. Podejrzani nie przyznali się do zarzutów i złożyli obszerne wyjaśnienia. Wśród nich znalazł się Tomasz O., wiązany w przeszłości z Piotrem Polaszczykiem, jedną z centralnych postaci afery SKOK Wołomin. To nie jest więc sprawa drobnego naruszenia regulaminu funduszu, lecz postępowanie o zorganizowane wyprowadzanie kapitału inwestorów.

Certyfikat inwestycyjny FIZAN różni się od jednostki funduszu otwartego - nie da się go po prostu umorzyć w dowolnym dniu. To produkt mało płynny, kierowany do zamożniejszych klientów, i właśnie ta konstrukcja sprawiła, że poszkodowani przez lata nie mogli odzyskać pieniędzy.

Jak działał mechanizm przypominający piramidę?

Struktura opierała się na sieci spółek celowych, które emitowały obligacje obejmowane przez fundusze EPEF FIZAN i EPEF 2 FIZAN, a pozyskane pieniądze trafiały na pożyczki dla przedsiębiorców zabezpieczone nieruchomościami. Znaczna część tych pożyczek nie była spłacana, lecz wielokrotnie aneksowana, spółki nie regulowały zobowiązań wobec funduszy, więc obligacje rolowano na coraz wyższe kwoty. Aktywa funduszu rosły na papierze, choć realnie pieniędzy nie przybywało.

Efekt widać w wycenie. Cena jednego certyfikatu spadła ze 162,51 zł w czerwcu 2018 r. do 3,52 zł, co oznacza utratę blisko 97,8% wartości. To nie jest korekta rynkowa ani gorszy rok na giełdzie - to obraz aktywów, które istniały głównie w sprawozdaniach. Mechanizm rolowania długu, w którym nowe emisje finansują obsługę starych zobowiązań zamiast realnej działalności, to klasyczny schemat piramidy.

Dlaczego KNF odebrała Saturn TFI licencję już w 2019 roku?

Decyzją KNF z 20 sierpnia 2019 r. Saturn TFI stracił zezwolenie na prowadzenie działalności, a na towarzystwo nałożono karę pieniężną 5 mln zł z rygorem natychmiastowej wykonalności. Komisja zarzuciła towarzystwu między innymi brak weryfikacji raportów GetBack dotyczących rozliczeń z zarządzania portfelami wierzytelności wchodzącymi w skład aktywów funduszy oraz brak bieżącego nadzoru nad podmiotem, któremu powierzono zarządzanie.

Do 2019 r. fundusze EPEF znajdowały się w portfelu Saturn TFI, a samo zarządzanie powierzono zewnętrznej spółce Enhanced Property And Equity Fund (EPEF). Od 21 sierpnia 2019 r. fundusze, którymi wcześniej zarządzał Saturn, zaczęli reprezentować ich depozytariusze, a obsługę przejęła Ipopema TFI. Rolę banku reprezentanta i likwidatora części funduszy pełni BNP Paribas Bank Polska.

Na drodze cywilnej 364 inwestorów skierowało do BNP Paribas przedsądowe wezwanie do zapłaty 90 mln zł, argumentując, że bank jako depozytariusz nie dopełnił obowiązków kontrolnych. Według szacunków pełnomocników poszkodowanych łączne straty na funduszach z otoczenia Saturn TFI mogą sięgać 140-200 mln zł. To pokazuje, że odpowiedzialność za aferę rozłoży się prawdopodobnie na kilka podmiotów, nie tylko na siedem oskarżonych osób.

Twój kapitał a fundusze niepubliczne: liczby, które trzeba znać

Spadek wyceny o 97,8% oznacza w praktyce, że kapitał 480 tys. zł ulokowany w takim funduszu stopniałby do około 10,5 tys. zł. Dla kogoś, kto dwa lata przed emeryturą trzyma oszczędności życia, to różnica między spokojem a katastrofą. Dlatego najważniejsza lekcja z afery EPEF dotyczy nie samego oszustwa, lecz tego, gdzie i jak trzymasz pieniądze, których nie możesz stracić.

Certyfikaty FIZAN nie są objęte gwarancją BFG - Bankowy Fundusz Gwarancyjny chroni depozyty bankowe do równowartości 100 tys. EUR na klienta w jednym banku, ale nie obejmuje funduszy inwestycyjnych ani obligacji korporacyjnych. Jeśli więc kusi Cię produkt obiecujący dużo więcej niż lokata, w pierwszej kolejności sprawdź, czy emitent jest licencjonowany i czy w ogóle podlega jakiejkolwiek gwarancji.

Scenariusz edukacyjny dla kapitału 480 tys. zł (przykład pokazujący mechanizm, nie rekomendacja): część środków rozproszona po kilku bankach tak, by każdy mieścił się w limicie BFG, część w obligacjach skarbowych EDO (10-letnie obligacje Ministerstwa Finansów, w pierwszym roku stały kupon, potem inflacja CPI plus marża), a płynna rezerwa na koncie oszczędnościowym. To produkty nudne i przewidywalne - i właśnie dlatego nie kończą się tak jak EPEF. Zanim zdecydujesz, policz realny zwrot w kalkulatorze obligacji skarbowych i porównaj scenariusze w Decyzjomacie Lokata-Konto. Decyzja zależy od horyzontu, profilu ryzyka i sytuacji podatkowej.

Mechanizm ochrony opisywaliśmy szerzej w analizie ochrony oszczędności przed inflacją oraz w trzypoziomowej strategii oszczędzania. Aktualne stawki sprawdzisz w rankingu lokat.

Komentarz redakcji: nadzór zadziałał, ale za późno

Około 600 inwestorów czekało ponad cztery lata na pieniądze, choć KNF cofnęła Saturn TFI licencję już w sierpniu 2019 r. Powiem wprost - moim zdaniem najsłabszym ogniwem tej historii nie był nawet sam fundusz, lecz to, że sygnały ostrzegawcze (spadająca wycena certyfikatu, powiązania z aferą GetBack, nazwiska znane z innych spraw) powiązano w całość dopiero po latach, gdy kapitał był już dawno wyprowadzony.

Prokuratorska kwalifikacja oszustwa znacznej wartości i prania pieniędzy oznacza, zgodnie z Kodeksem karnym, zagrożenie karą do 10 lat pozbawienia wolności. Jeśli sądy podzielą argumentację o piramidzie, sprawa EPEF dołączy do GetBacku i SKOK Wołomin jako kolejny dowód, że w segmencie funduszy zamkniętych ryzyko jest realne, a odzyskanie pieniędzy trwa lata. To samo zjawisko opisywaliśmy przy oszustwach inwestycyjnych blokowanych przez KNF, a wątek prania pieniędzy łączy się z mechanizmami kontroli przelewów, o których pisaliśmy w analizie blokad kont.

Dla Ciebie wniosek jest prosty i konkretny: zanim powierzysz komuś kapitał, sprawdź licencję w rejestrach KNF, zapytaj o gwarancje i nie daj się zwieść wycenie, która rośnie bez realnych przepływów. Jeśli rozważasz alternatywę dla ryzykownych produktów i zastanawiasz się, czy nadpłacić kredyt zamiast szukać wysokiej stopy zwrotu, policz swój wariant w Decyzjomacie Nadpłata. Więcej analiz finwire.pl o ochronie pieniędzy znajdziesz w hubie kategorii finanse.

Co dalej? Pierwsze akty oskarżenia i rozstrzygnięcia cywilne wobec BNP Paribas pokażą, czy poszkodowani odzyskają choć część z utraconych dziesiątek milionów - i to będzie prawdziwy test, czy polski system potrafi rozliczyć finansową piramidę, zanim sprawy się przedawnią.

Narzędzia do Twojej decyzji

• Decyzjomat Nadpłata - oszczędzać czy nadpłacać
• Ranking lokat
• Ranking kont oszczędnościowych
• Kalkulator procentu składanego
• Kalkulator inflacji