Ustawa o kredycie konsumenckim 2026: UOKiK pod ostrzałem KNF, deadline 20 listopada

Projekt ustawy o kredycie konsumenckim (UC82) przygotowany przez UOKiK (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów) trafił do Rządowego Centrum Legislacji w lipcu 2025 r., a wersja po uzgodnieniach pojawiła się w połowie marca 2026 r. Twardy deadline z dyrektywy CCD2 (Consumer Credit Directive 2, 2023/2225) mija 20 listopada 2026 r. i już słychać, że zegar tyka szybciej niż prace ministerstw.

Dla rodziny 2+2 z dochodem 19 tys. zł netto, kredytem hipotecznym 580 tys. zł i nawykiem klikania "zapłać później" na zakupach dziecięcych nowa ustawa to nie abstrakcja. To zmiana, która w grudniu może zablokować Ci limit BNPL (Buy Now Pay Later, odroczona płatność) na zakup butów za 1 500 zł, jeśli bank uzna Twoją zdolność za niewystarczającą.

Co dzieje się z projektem ustawy UC82?

Projekt ustawy o kredycie konsumenckim liczy 96 stron i wdraża dyrektywę CCD2 (Dz.Urz. UE L 2023/2225 z 30 października 2023 r.). UOKiK odpowiada za przygotowanie projektu we współpracy z Ministerstwem Finansów i KNF (Komisja Nadzoru Finansowego). Wersję po uzgodnieniach Rządowe Centrum Legislacji opublikowało 13 marca 2026 r., a Tomasz Chróstny, prezes UOKiK, podczas EEC 2026 zadeklarował zakończenie ścieżki rządowej do lipca 2026 r.

Kalendarium pokazuje, że pole manewru kurczy się z miesiąca na miesiąc.

Dlaczego KNF i ZBP krytykują wersję UOKiK?

Komisja Nadzoru Finansowego w stanowisku konsultacyjnym oceniła proces przygotowania projektu jako "iluzoryczny", a same propozycje uznała za przekraczające unijne wymagania (komunikat KNF do RCL, marzec 2026 r.). Najmocniej krytykowane są trzy obszary: górny limit kredytu konsumenckiego, zasady oceny zdolności kredytowej oraz konstrukcja SKD (Sankcja Kredytu Darmowego, mechanizm pozbawiający bank prawa do odsetek i prowizji w razie naruszenia obowiązków informacyjnych).

Związek Banków Polskich (ZBP) idzie dalej. Zdaniem ZBP w obecnym kształcie projektu nie wiadomo jednoznacznie, czy SKD obejmuje obowiązki w zakresie oceny zdolności kredytowej, a krótki okres wdrażania uniemożliwia bankom rzetelne dostosowanie procesów. Branża nie podważa samej idei sankcji - oczekuje precyzyjnego katalogu naruszeń.

Krytyka ma jednak drugą stronę. Według Karoliny Pilawskiej, adwokat z kancelarii Pilawska Zorski (wywiad dla wnp.pl, wiosna 2026 r.), "projekt ustawy o kredycie konsumenckim po uzgodnieniach nadal jest korzystny dla banków, a zaproponowane zmiany są gorsze niż obecna ustawa". Pilawska ostrzega, że łagodzenie sankcji w zależności od wagi naruszenia (sankcja "półdarmowa") może być mechanizmem pozwalającym kredytodawcom grać nieczysto.

Powiem wprost: rzadko się zdarza, żeby projekt regulacyjny dostawał baty równocześnie od strony bankowej (KNF, ZBP) i konsumenckiej (kancelarie reprezentujące kredytobiorców). To moim zdaniem najmocniejszy sygnał, że tekst wymaga pracy redakcyjnej, a nie ostatecznego przegłosowania w pośpiechu pod deadline.

Co konkretnie zmieni nowa ustawa od listopada 2026?

Projekt UC82 wprowadza cztery rewolucyjne zmiany w stosunku do obowiązującej ustawy o kredycie konsumenckim z 2011 r. (Dz.U. 2025 poz. 1362). Po pierwsze, znika górny limit kredytu konsumenckiego - dziś 255 550 zł, w projekcie podniesiony do 100 000 EUR (ok. 433 tys. zł po kursie referencyjnym NBP). Po drugie, BNPL po wstępnej zapowiedzi miałby pozostać poza definicją kredytu konsumenckiego, co wzbudziło opór organizacji konsumenckich.

Po trzecie, projekt rozszerza katalog naruszeń skutkujących SKD i dzieli ją na trzy poziomy: sankcję pełną (zwrot wyłącznie kapitału, bez odsetek i prowizji), sankcję "półdarmową" (zwrot kapitału plus połowa odsetek umownych) oraz sankcję "kredytu danego" - kiedy kredyt został udzielony bez wniosku i wyraźnej zgody konsumenta, klient nie zwraca nawet kapitału. Po czwarte, banki dostają twardszy obowiązek oceny zdolności kredytowej - odmowa kredytu przy negatywnej ocenie ma być ustawowo wymagana.

Dla rynku to skok generacyjny. W 2025 r. obroty BNPL w Polsce wyniosły 14,3 mld zł według BIK (1,7 mln aktywnych klientów i 78 mln transakcji). Wartość pożyczek niebankowych sięgnęła 18,8 mld zł (wzrost o 25% rok do roku, BIK 2025), a łączny portfel prywatnych kredytów i pożyczek Polaków zbliża się do 800 mld zł według prezesa BIK. Każda z tych pozycji jest pod radarem nowej ustawy.

Wpływ na portfel rodziny - BNPL, karta i pożyczka

Dla rodziny z dwójką dzieci, łącznym dochodem 19 tys. zł i kredytem hipotecznym 580 tys. zł zmiany dotkną trzech codziennych decyzji. Pierwsza: BNPL na zakup butów dziecka za 1 500 zł rozłożony na 6 rat po 250 zł. Po listopadzie 2026 r. fintech udzielający "zapłać później" będzie musiał formalnie sprawdzić Twoją zdolność i raportować zobowiązanie - zwiększy to obciążenie scoringu, a przy 12 takich kliknięciach rocznie BIK zobaczy 12 mikrozobowiązań.

Druga: karta kredytowa z limitem 15 tys. zł. Po nowemu kredytodawca przed podniesieniem limitu będzie musiał ponownie sprawdzić zdolność, a niepełna informacja w umowie aktywuje sankcję "półdarmową" (zwrot połowy odsetek). Przy oprocentowaniu 18,5% RRSO i saldzie 10 tys. zł przez rok to różnica ok. 925 zł kosztu odsetkowego, jeśli sankcja wejdzie w życie.

Trzecia: pożyczka gotówkowa 20 tys. zł na remont. Tu nic spektakularnego się nie zmieni w samej cenie - ale jeśli bank pominie któryś z obowiązków informacyjnych z poszerzonego katalogu, sankcja pełna zlikwiduje 4 tys. zł odsetek i prowizji. Już teraz wyrok TSUE C-744/24 z 23 kwietnia 2026 r. zakazał naliczania odsetek od kredytowanych prowizji, co opisaliśmy w analizie Wyrok TSUE C-744/24.

Jeśli masz nadwyżkę 2 500 zł miesięcznie i wahasz się między nadpłatą hipoteki a inwestowaniem, sprawdź swój werdykt w Decyzjomacie Nadpłata. Aktualne marże i oferty kredytowe pod nową ustawą zobaczysz w rankingu kredytów gotówkowych, a koszt całkowity policzysz kalkulatorem RRSO.

Komentarz redakcji - czy zdążymy z wdrożeniem do 20 listopada?

Ministerstwa, jak donoszą media branżowe, wytknęły UOKiK opóźnienia i niejasną komunikację międzyresortową. Zegar tyka, a wersja po uzgodnieniach trafiła do RCL dopiero w marcu 2026 r. - zostało więc 8 miesięcy na uzgodnienie z KNF i ZBP, przegłosowanie w Sejmie, podpis prezydenta i 6-miesięczne vacatio legis, którego dyrektywa wymaga w niektórych przepisach.

Moim zdaniem realny scenariusz to dwie ścieżki. Pierwsza: szybki kompromis z bankami (osłabienie SKD, niejasne kryteria "półdarmowej" sankcji) i wdrożenie na granicy deadline'u - ryzyko, że ustawa wejdzie w życie z dziurami, które wypełnią dopiero kolejne wyroki TSUE. Druga: poślizg po 20 listopada, kary z Komisji Europejskiej i awantura polityczna. Obu UOKiK musi uniknąć równolegle, co graniczy z cudem regulacyjnym.

Dla porównania: w sprawie sankcji kredytu darmowego (SKD) sądy zalały się już pozwami po wyroku TSUE z kwietnia 2026 r.. Skala napływu spraw przypomina pierwszą falę pozwów frankowych z 2019-2020 r., a w 2025 r. UOKiK nałożył już karę 7,5 mln zł na grupę Creamfinance/Avafin za rolowanie chwilówek. Nowa ustawa ma temu położyć kres - jeśli dotrwa procesu legislacyjnego w zdrowym kształcie.

Więcej analiz finwire.pl na temat regulacji finansowych znajdziesz w hubie kategorii prawo. Jeśli planujesz hipotekę i obawiasz się, czy 12 kliknięć BNPL w roku zablokuje Ci wniosek, sprawdź swój werdykt w Decyzjomacie Hipotecznym i przeczytaj o wpływie BNPL na scoring BIK w naszej analizie 1,4 mln Polaków klikających zapłać później.

Co dalej - daty do obserwacji

Lipiec 2026 r. - planowany koniec ścieżki rządowej (deklaracja prezesa UOKiK Tomasza Chróstnego z EEC 2026). Sierpień-październik 2026 r. - prace sejmowe, najwięcej do gry wniesie ZBP i KNF. 20 listopada 2026 r. - termin stosowania, po którym Polska może podlegać postępowaniu z art. 258 TFUE. Niezależnie od tempa Sejmu, w kalendarzu domowym warto zaznaczyć grudzień 2026 r. - to wtedy pierwszy raz zobaczysz konkretne skutki ustawy w aplikacji bankowej lub fintechu odraczającym płatność.

Narzędzia do Twojej decyzji

• Decyzjomat Hipoteczny
• Kalkulator zdolności kredytowej
• Ranking kredytów hipotecznych
• Kalkulator PCC i notariusza
• Kalkulator wynagrodzenia netto