Pakiet CPN to ubytek do 4,8 mld zł kwartalnie w budżecie państwa - tyle kosztuje resort finansów obniżka VAT z 23 na 8 proc. i ścięcie akcyzy do unijnego minimum. Lukę ma załatać podatek od nadmiarowych zysków koncernów paliwowych, którego projekt Ministerstwo Finansów kończy w kwietniu 2026.

Pakiet CPN: ile to realnie kosztuje

Rada Ministrów przyjęła pakiet „Ceny Paliw Niżej" pod koniec marca 2026 roku. Mechanizm na papierze jest prosty: VAT na benzynę i olej napędowy spada z 23 do 8 proc., a akcyza schodzi do minimum dopuszczalnego unijną dyrektywą energetyczną - czyli o 29 gr na litrze benzyny i 28 gr na litrze diesla.

Według komunikatów Ministerstwa Finansów sam ubytek z akcyzy w okresie 30 marca - 15 maja 2026 wynosi ok. 1,1 mld zł. Pełny koszt kwartalny pakietu CPN, gdyby działał trzy miesiące w pełnym zakresie, sięga 4,8 mld zł. W skali roku to 19,2 mld zł - blisko 0,5 proc. PKB.

Stan na 28 kwietnia 2026: rząd wydłużył już obniżkę akcyzy o dwa tygodnie do 15 maja, co dokłada do rachunku kolejne 350 mln zł. Minister Andrzej Domański komentuje koszty publicznie jako „do udźwignięcia", ale matematyka budżetowa robi się ciasna - pisaliśmy o tym przy okazji wyciekłych prognoz długu publicznego.

Klucz:

Pakiet CPN to nawet 19 mld zł rocznie ubytku w budżecie. Bez podatku od nadmiarowych zysków koncernów paliwowych ta dziura idzie wprost na deficyt - a Polska już w 2025 zamknęła rok z 7,3 proc. deficytu PKB, drugim największym w UE.

Skąd ma się wziąć podatek od nadmiarowych zysków

Premier Donald Tusk zapowiedział pod koniec marca 2026, że ubytek z pakietu CPN pokryje podatek od nadmiarowych zysków koncernów paliwowych. Projekt ustawy resort finansów finalizuje w kwietniu 2026, a celem jest skierowanie go do Sejmu przed wakacjami parlamentarnymi. Realny termin wejścia w życie - 1 sierpnia 2026.

Mechanizm jest pochodną windfall tax wprowadzonego w UE rozporządzeniem Rady (UE) 2022/1854 jesienią 2022 roku jako reakcja na kryzys energetyczny. Idea: opodatkować nadwyżkę zysku ponad ustaloną referencję historyczną. Niemcy, Włochy, Hiszpania i Czechy sięgnęły po ten instrument już wtedy. Polska wprowadziła wówczas tylko jednorazowe opłaty dla sektora energetycznego, bez szerszego windfall tax na paliwa - podobny pomysł resort finansów rozważa równolegle dla energetyki.

Konstrukcja polskiej wersji - wg zapowiedzi MF - ma objąć największych graczy z rynku paliwowego. Bazą będzie zysk netto przekraczający uśredniony wynik z lat poprzednich. Stawka i próg referencyjny to dwie zmienne, których MF jeszcze nie ujawniło. Doświadczenie z innych krajów UE pokazuje, że stawki windfall tax oscylują między 25 a 33 proc. nadwyżki ponad referencję.

Czego nauczył nas windfall tax 2022 w UE

Niemiecki windfall tax obowiązujący w latach 2022-2023 wygenerował realnie ok. 2,5 mld euro - wyraźnie mniej niż początkowo szacował rząd Olafa Scholza (do 9 mld euro). Powód: spółki energetyczne i paliwowe optymalizowały podstawę opodatkowania, przesuwały zyski w czasie i kwestionowały konstytucyjność daniny. Włoski windfall tax z 2022 zebrał ok. 25 proc. zaplanowanej kwoty, a hiszpańska wersja została w 2025 roku częściowo zniesiona przez sąd konstytucyjny.

Z perspektywy polskiego MF to ważna lekcja: windfall tax to nie automat. Realne wpływy pojawiają się z dużym opóźnieniem (rozliczenie roczne, kontrole, spory sądowe), a koncerny mają arsenał argumentów prawnych, w tym retroaktywność i ochronę inwestycji. Dlatego luka między wpływami z pakietu CPN (natychmiastowy ubytek) a wpływami z windfall tax (rozłożone na 2-3 lata) najpewniej i tak obciąży deficyt 2026 i 2027.

Pakiet CPN (działa od końca marca 2026)

VAT 23 na 8 proc., akcyza -29 gr/L benzyna
Skutek: -50 gr/L na stacji w bazowym scenariuszu
Koszt: 4,8 mld zł kwartalnie
Charakter: natychmiastowy ubytek dochodów

Podatek od nadmiarowych zysków (planowany od 1 sierpnia 2026)

Stawka: zapewne 25-33 proc. nadwyżki ponad referencję
Baza: zysk netto największych spółek paliwowych
Wpływy: rozliczenie roczne (realnie 2027+)
Charakter: opóźniona kompensata

Co to oznacza dla Twojej raty kredytu

Dla kredytobiorcy hipotecznego CPN i podatek od nadmiarowych zysków to dwa odrębne wektory. Pierwszy - tańsze paliwo - to ulga w domowym budżecie. Bank licząc zdolność kredytową (DSTI) odejmuje od dochodu szacunkowe koszty życia. Tańszy litr o ok. 50 gr (po pełnym pakiecie) przy przebiegu 1500 km/mc i spalaniu 7 L/100 km to oszczędność 53 zł miesięcznie. Niewiele, ale w 25-letnim kredycie sumuje się do 16 tys. zł.

Drugi wektor - dziura w budżecie - jest gorszy. Większy deficyt to większa podaż obligacji skarbowych, a więc presja na wzrost rentowności. Eurostat potwierdził, że Polska zamknęła 2025 rok z 7,3 proc. deficytu PKB - opisaliśmy to w analizie pozycji Polski wśród krajów UE. Każde dodatkowe 0,5 pp deficytu z reguły dokłada 10-20 pb do rentowności obligacji 10-letnich, co przekłada się na sentyment wokół WIBOR.

Konkretny scenariusz dla kredytobiorcy planującego hipotekę 750 tys. zł na 25 lat (marża 2,1 proc., WIBOR 3M w okolicy 4,2 proc.):

  • przy obecnej racie ok. 5 070 zł miesięcznie wzrost WIBOR o 25 pb to +106 zł na racie,
  • wzrost o 50 pb (gorszy scenariusz, gdyby pakiet się rozjechał bez kompensaty) to +213 zł miesięcznie, czyli 2 556 zł rocznie,
  • pełny test stresu KNF (WIBOR + 2,5 pp) dorzuca 1 060 zł na racie - i bank od tego liczy zdolność.

Jeśli planujesz hipotekę w drugiej połowie 2026, sprawdź swój werdykt w Decyzjomacie Hipotecznym i przelicz scenariusze w kalkulatorze raty kredytu. Aktualne marże porównasz w rankingu kredytów hipotecznych, a zdolność kredytową w kalkulatorze DSTI.

Moja ocena: dwa scenariusze, jeden ryzykowny

Powiem wprost: pakiet CPN ma sens politycznie, ale ekonomicznie jest grą na czas. Obniżka VAT na paliwa o 15 pp to klasyczny zabieg z lat 2022-2023, który wówczas wyhamował inflację o ok. 1 pp w pewnym momencie - ale przesuwał problem, nie rozwiązywał go. Po wycofaniu tarczy paliwowej w 2024 inflacja wróciła silnie. Identyczny mechanizm widzimy teraz: rząd kupuje sobie 2-3 miesiące spokoju, ale jeśli windfall tax nie wejdzie w sierpniu, dziura w 100 proc. idzie na deficyt.

Drugi problem - regresywność. Z obniżki paliw najbardziej zyskują kierowcy z dużym przebiegiem (komercyjni, dojazdowcy, flota), a sfinansuje to cały sektor publiczny przez wyższy dług. To nie jest neutralna polityka redystrybucyjna. Z perspektywy makro - przy drugim największym deficycie w UE - dodatkowe 19 mld zł rocznie ubytku bez pewnego źródła kompensaty to realne ryzyko dla rentowności obligacji.

Tło historyczne:

Tarcza paliwowa 2022-2023 (VAT z 23 na 8 proc., akcyza obniżona) kosztowała budżet ok. 21 mld zł rocznie. Po jej wycofaniu w 2024 ceny detaliczne paliw wzrosły w trzy miesiące o ok. 50 gr/L, a [GUS](https://stat.gov.pl/) odnotował skok inflacji bazowej z 6,4 do 7,1 proc. Powtórka tego mechanizmu w 2026 wymaga finansowania - i to jest właśnie powód, dla którego MF szuka dziś windfall tax na koncerny paliwowe.

Co dalej i kiedy zobaczymy szczegóły

Harmonogram wg zapowiedzi MF wygląda następująco:

  • kwiecień 2026 - finalizacja projektu ustawy o podatku od nadmiarowych zysków,
  • maj-czerwiec 2026 - konsultacje publiczne i wpis do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów,
  • przed wakacjami parlamentarnymi (lipiec 2026) - skierowanie do Sejmu,
  • 1 sierpnia 2026 - planowane wejście w życie, jeśli konsultacje nie wywołają sporów.

Krytyczna data to lipiec - jeśli ustawa nie zdąży, koncerny dostaną pretekst do podważenia retroaktywności (a z windfall tax 2022 wiemy, że strategia procesowa istnieje). Drugą zmienną jest reakcja sektora paliwowego - organizacje branżowe już sygnalizują, że projekt może uderzyć w marże netto liderów rynku, co przełoży się na ich zdolność do inwestycji infrastrukturalnych. Ramy makro szerzej opisaliśmy w analizie wieloletnich założeń budżetowych 2026-2030.

Najważniejsze pytanie dla kredytobiorcy hipotecznego brzmi: czy podpisanie umowy w III kwartale 2026 ma sens? Moja odpowiedź - tak, jeśli masz 6-mc poduszkę finansową i nie liczysz na natychmiastowy spadek WIBOR. Cykl obniżek RPP jest powolny, a fiskalna niepewność (CPN, windfall tax, projekt podniesienia progu PIT i 9 zmian podatkowych dla firm) może trzymać rentowności obligacji wyżej, niż chciałyby tego niektóre prognozy.

Jeśli masz nadwyżkę gotówkową i myślisz o szybszym zamknięciu kredytu, policz alokację w Decyzjomacie Nadpłata - przy obecnym oprocentowaniu 6 proc.+ nadpłata zwykle bije ETF o 1-2 pp w bazowym scenariuszu. Pełny przegląd analiz znajdziesz w aktualnościach z kategorii podatki.

Powiem szczerze: pakiet CPN bez wpływów z podatku od nadmiarowych zysków to mocno ryzykowny zakład. Najbliższe trzy miesiące pokażą, czy MF zdąży zamknąć obie strony równania, czy znów zafundujemy sobie tarczę finansowaną z długu.

Przeczytaj też

Narzędzia do Twojej decyzji