Podatek od nadmiarowych zysków 2026: stawka 75% może odebrać Orlenowi 6 mld zł z dywidendy

Rząd wpisał 19 maja 2026 r. do wykazu prac legislacyjnych Ministerstwa Finansów projekt ustawy o podatku od nadmiarowych zysków z produkcji i obrotu paliwami ciekłymi. Stawka wynosi 75% od marży przekraczającej poziom z 2025 r. powiększony o 20% (tzw. marża referencyjna), okres obowiązywania to 1 marca - 31 grudnia 2026 r., a budżet liczy na ponad 4 mld zł wpływów - z czego nawet 6 mld zł mogłoby pochodzić od samego Orlenu (szacunek Trigon, maj 2026 r.).

Olej napędowy zdrożał w I kwartale 2026 r. o 25% r/r, benzyna o 6%, paliwo Jet o 40%, lekki olej opałowy o 21% (dane Orlen, raport za Q1 2026). W tym samym czasie zysk netto Grupy Orlen wyniósł 8,1 mld zł i był dwukrotnie wyższy niż rok wcześniej (komunikat spółki z 30 kwietnia 2026 r.). Rząd uznał ten układ - tankujący płaci rekord 8,69 zł za litr ON, koncern bije rekordy zysków - za politycznie niemożliwy do utrzymania.

Jak liczona jest marża referencyjna i kto realnie zapłaci?

Projekt zakłada, że podstawą opodatkowania jest nadwyżka marży miesięcznej koncernu nad marżą z 2025 r. powiększoną o 20%. Stawka 75% obejmuje tylko tę nadwyżkę, nie cały zysk. Płatnikami są producenci i importerzy paliw ciekłych oraz część odbiorców unijnych - około kilkunastu podmiotów na polskim rynku. Trigon (raport z maja 2026 r.) szacuje, że Orlen zapłaci 6 mld zł, Unimot między 60 a 200 mln zł, a Lotos już skonsolidowany w Orlenie wchodzi w jeden rachunek z grupą.

Mechanizm wygląda technicznie, ale działa prosto: jeśli marża rafineryjna w czerwcu 2026 r. była wyższa od marży z czerwca 2025 r. o więcej niż 20%, fiskus zabiera 75% różnicy. Koncerny same liczą zaliczki miesięczne, a roczne rozliczenie składają do końca pierwszego kwartału 2027 r.

Dlaczego Orlen miałby zapłacić sam sobie i rządowi naraz?

Skarb Państwa ma ok. 49,9% akcji Orlenu (dane KNF z 2026 r.), więc każda złotówka, którą koncern odda fiskusowi w windfall tax, to złotówka, której nie wypłaci akcjonariuszom w dywidendzie. W praktyce państwo zabiera samo sobie. Orlen ogłosił 30 kwietnia 2026 r. rekordową dywidendę 9,3 mld zł, z czego ok. 4,6 mld zł trafi właśnie do Skarbu Państwa - a podatek liczony przez Trigon na 6 mld zł zjada więcej, niż wynosi udział SP w dywidendzie.

Powiem wprost - moim zdaniem to jest księgowy teatr. Realnie chodzi o przeniesienie pieniędzy z linii „dywidenda dla Skarbu Państwa" do linii „wpływy podatkowe budżetu", co wygląda lepiej w komunikacji politycznej, bo nie wymaga zwiększania deficytu. Ofiarami są w drugiej kolejności mniejszościowi akcjonariusze (OFE, fundusze inwestycyjne, drobni inwestorzy GPW) oraz prywatne podmioty branży - Unimot, niezależne stacje, importerzy - dla których 75% stawka uderza w realny zysk bez rekompensaty z dywidendy.

Czy windfall tax pokryje pakiet CPN?

Obniżka VAT na paliwa z 23 na 8% kosztuje budżet ok. 4,8 mld zł kwartalnie (szacunek MF, kwiecień 2026 r.). Jeśli pakiet CPN potrwa od marca do końca maja, ubytek przekroczy 6 mld zł, a gdy ministerstwo przedłuży go dalej - już 10-12 mld zł. Windfall tax z planowanymi >4 mld zł wpływów pokrywa tylko częściowo koszt CPN - mniej niż jeden kwartał obniżki VAT.

To jest pierwszy sygnał, że rząd nie planuje przedłużać CPN na cały rok. Domański powiedział w Katowicach, że VAT 8% na paliwa to „rozwiązanie prawdopodobne, ale nie pewne", a windfall tax jest „w rezerwie". Tłumaczenie: tańsze paliwo to tymczasowa proteza, podatek to próba uszczelnienia rachunku, a długofalowo ceny zostaną przy poziomach rynkowych.

Co to zmienia w budżecie polskiej rodziny?

Przy zużyciu 1 000 litrów ON rocznie (typowe dla rodziny z dwójką dzieci i jednym samochodem osobowo-rodzinnym), wzrost ceny z 7,00 zł do 8,69 zł oznacza dodatkowe 1 690 zł rocznie. Dla gospodarstwa z dochodem 19 tys. zł netto miesięcznie to ok. 0,7% rocznego dochodu - nie tragedia, ale realne uderzenie w nadwyżkę miesięczną. Jeśli masz 2 500 zł wolnych środków co miesiąc, paliwo zjadło Ci miesięcznie 140 zł, czyli ok. 5,6% Twojej nadwyżki.

Windfall tax nie cofnie tego wzrostu - on tylko ma sfinansować obniżkę VAT, która już działa i obniża cenę o ok. 50-60 gr na litrze. Bez CPN ON byłby dziś po ok. 9,30 zł. Bez windfall tax pakiet CPN skończy się w czerwcu, a cena wróci do 9,30 zł. Z windfall tax pakiet CPN może potrwać do końca 2026 r. - i to jest realny benefit dla Twojego budżetu, ale liczony w setkach złotych rocznie, nie tysiącach.

Jeśli Twoja nadwyżka po opłaceniu rachunków, kredytu i paliwa zaczyna spadać poniżej 2 000 zł, sprawdź scenariusze nadpłaty kredytu w Decyzjomacie Nadpłata - przy saldzie kredytu 580 tys. zł i oprocentowaniu 6,3% każde 1 000 zł nadpłaty miesięcznie skraca okres spłaty o ok. 5 lat i oszczędza ok. 130 tys. zł odsetek. Możesz też sprawdzić siłę nabywczą swoich oszczędności w kalkulatorze inflacji, żeby zobaczyć, ile realnie zjada Ci wzrost cen paliw i koszyka GUS.

Czy 75% to za dużo? Komentarz redakcji

Węgierski windfall tax z 2022 r. miał stawkę 41%, czeski 60%, włoski 50% (dane Eurostat i krajowe ministerstwa finansów, raport KE z 2024 r.). Polskie 75% jest najwyższą stawką windfall tax na paliwach w Unii Europejskiej. To jest sygnał, że rząd Tuska traktuje ten podatek bardziej jako narzędzie polityczne („koncerny zarobiły miliardy na wojnie, oddają część") niż chłodną kalkulację fiskalną.

Moja ocena: 75% to stawka, która działa odstraszająco na inwestycje. Jak pisaliśmy w analizie pakietu CPN, Orlen ma w planach 15-letnich inwestycje w petrochemię i OZE rzędu 320 mld zł. Jeśli rentowność rafinerii w okresach hossy będzie regularnie ścinana o 75% nadwyżki, kapitał ucieknie z Polski do jurysdykcji bez takiego ryzyka. Jednorazowy podatek (jak czeski model 2023-2025) ma sens. Powtarzalny, polityczny windfall tax - to budzi mój sceptycyzm.

Mechanizm marży referencyjnej (2025 + 20%) ma jeszcze jedną wadę. 2025 r. był rokiem względnej normalności po szokach 2022-2024, więc ustawienie tej bazy daje sztucznie niski próg. Dla porównania - czeski projekt z 2022 r. liczył marżę referencyjną jako średnią z 5 ostatnich lat, co bardziej oddaje cykle koniunktury. Polskie 1 rok + 20% to mechanizm pisany pod konkretną liczbę wpływów, nie pod realny model „nadmiarowości".

Co dalej z projektem ustawy?

Konsultacje publiczne ruszają w czerwcu 2026 r. (zapowiedź Domańskiego z Katowic), a rząd chce przyjąć ustawę do końca czerwca. Czas jest spektakularnie krótki - typowo projekty ustaw podatkowych przechodzą 3-6 miesięcy konsultacji, tutaj mówimy o tygodniach. To zwiększa ryzyko błędów legislacyjnych i otwiera drogę do interpretacji KIS oraz sporów sądowych. Pierwsze potencjalne sprawy przed NSA mogą trafić w 2027 r., gdy koncerny zakwestionują wyliczenia zaliczek miesięcznych.

Dla rynku akcji to oznacza dalszą presję na kurs Orlenu (-3% na sesji po zapowiedzi Tuska), a dla budżetu - matematyczną niemożność pokrycia całego pakietu CPN z windfall tax. Jeśli rząd chce utrzymać niższy VAT na paliwa przez cały 2026 r., będzie potrzebował dodatkowo 5-7 mld zł z innych źródeł.

Więcej analiz tematycznych znajdziesz w hubie kategorii podatki, a aktualne dane o presji inflacyjnej na koszyk konsumencki opisaliśmy w zestawieniu cen koszyka GUS za kwiecień 2026 r.. Kontekst europejski - dlaczego polskie ceny paliw są drugim najniższym wzrostem w UE - znajdziesz w analizie danych Eurostatu. Jak Twój budżet znosi obecną falę podwyżek, możesz też porównać z danymi GUS o płacach w sektorze przedsiębiorstw oraz planowanymi zmianami akcyzy. Jeśli planujesz większe wydatki w drugiej połowie roku, warto najpierw policzyć swoją zdolność kredytową i sprawdzić bieżące oferty kont oszczędnościowych, żeby ulokować rezerwę paliwową na lepszym oprocentowaniu.

Klucz na koniec: windfall tax jest sygnałem, że rok 2026 r. będzie rokiem doraźnych narzędzi fiskalnych, nie reform strukturalnych. Jeśli prowadzisz budżet domowy w trybie „nadwyżka 2-3 tys. zł i kredyt hipoteczny w spłacie", traktuj obniżkę CPN jako buforek tymczasowy, nie stałą poprawę warunków. Sprawdź własną sytuację w Decyzjomacie Nadpłata lub - jeśli planujesz refinansowanie - w Decyzjomacie Hipoteka.

Narzędzia do Twojej decyzji

• Kalkulator wynagrodzenia netto
• Kalkulator UoP vs B2B
• Kalkulator składek ZUS
• Kalkulator PIT-37
• Kalkulator ulgi na dzieci