Podatek od spadków i darowizn 2027: umowa o wspólnym pożyciu znosi 20% dla partnerów - decyzja należy do Nawrockiego

Umowa o wspólnym pożyciu zawarta u notariusza ma od 1 stycznia 2027 r. całkowicie zwalniać partnerów z podatku od spadków i darowizn - dziś płacą oni jak osoby obce, ze stawką do 20% i kwotą wolną zaledwie 5 733 zł. Ustawę o statusie osoby najbliższej Sejm uchwalił 29 maja 2026 r., a prezydent Karol Nawrocki ma na decyzję czas do ok. 17 lipca 2026 r. (21-dniowy termin z art. 122 Konstytucji). Stan na lipiec 2026.

To nie jest kolejna kosmetyczna zmiana w przepisach o darowiznach. Powiem wprost: dla dwóch milionów osób żyjących w związkach bez ślubu ta ustawa zmienia arytmetykę przekazywania majątku bardziej niż jakikolwiek limit podatkowy z ostatnich lat.

Co zmienia umowa o wspólnym pożyciu w podatku od spadków?

Umowa o wspólnym pożyciu (cywilnoprawny akt notarialny wprowadzany ustawą o statusie osoby najbliższej) dodaje partnera do grupy zerowej podatku od spadków i darowizn - tej samej, w której są dziś małżonek, dzieci i rodzice. Efekt: darowizny i spadki między partnerami byłyby zwolnione w całości, bez limitu kwotowego, po zgłoszeniu nabycia na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy (zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn).

Dziś jest inaczej. Osoba niespokrewniona trafia do III grupy podatkowej, gdzie kwota wolna to symboliczne 5 733 zł, a każda złotówka ponad ten próg jest opodatkowana według rosnącej skali: 12%, 16% i 20% (dane wg ustawy o podatku od spadków i darowizn, 2026). Dla porównania - w I grupie kwota wolna wynosi 36 120 zł, a grupa zerowa daje pełne zwolnienie. Partnerzy bez ślubu są więc traktowani gorzej niż dalsza rodzina.

Nowela nie znosi samego podatku - zmienia to, do której grupy trafia partner. To rozróżnienie jest istotne, bo cała reszta konstrukcji podatku (obowiązek zgłoszenia, terminy, sankcja za spóźnienie) zostaje bez zmian. Podobny mechanizm formalnego zgłoszenia opisywaliśmy przy zwolnieniu spadku po rodzicach.

Ile dziś płacisz od darowizny między partnerami?

Darowizna 100 000 zł od partnera bez ślubu kosztuje dziś 17 433,60 zł podatku - to III grupa podatkowa. Liczy się to tak: od kwoty odejmujemy 5 733 zł kwoty wolnej (podstawa 94 267 zł), a ponieważ nadwyżka przekracza próg 23 665 zł, podatek wynosi 3 313,20 zł plus 20% od reszty (obliczenie własne wg skali z ustawy o podatku od spadków i darowizn, 2026).

Przełóżmy to na konkret. Masz 110 tys. zł oszczędności, wynajmujesz mieszkanie za 3 100 zł i rozważasz kupno lokum razem z partnerem. Jeśli partner dołoży Ci 100 tys. zł na wkład własny, fiskus zabierze 17 433,60 zł - jedną szóstą darowizny. Przy mniejszej kwocie, 50 tys. zł, podatek to 7 433,60 zł. Po wejściu ustawy z umową o wspólnym pożyciu w obu przypadkach zapłacisz 0 zł.

To realna bariera przy wspólnych zakupach. Zanim policzysz break-even najmu i kredytu, sprawdź, czy transfer gotówki między Wami w ogóle się opłaca po opodatkowaniu - najprościej w kalkulatorze najem vs kupno i zestawieniu kosztów zakupu mieszkania. Werdykt "kupować czy dalej wynajmować" przy wspólnym budżecie sprawdzisz w Decyzjomacie kupno-wynajem.

Dlaczego prezydent zapowiada weto?

Karol Nawrocki uzależnił podpis od jednego warunku: ustawa musiałaby zawierać zapis o wyjątkowości małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny. Bez tego zapowiada weto. Szef Gabinetu Prezydenta Paweł Szefernaker przekazał, że w ocenie Kancelarii Prezydenta przepisy w praktyce legalizują związki partnerskie i prowadzą do dalekosiężnych zmian w całym systemie prawnym (wg komunikatów z RMF24 i prawo.pl, czerwiec-lipiec 2026).

"Albo zapis o wyjątkowości małżeństwa, albo weto ustawy o osobie najbliższej" - Karol Nawrocki, Prezydent RP (prawo.pl, 2026).

Po stronie zwolenników jest Urszula Pasławska, posłanka PSL i współautorka regulacji, która 1 lipca 2026 r. spotkała się z prezydentem. O weto apeluje z kolei Ordo Iuris. To spór światopoglądowy, ale jego skutek jest twardo finansowy - jeśli prezydent odmówi podpisu, zwolnienie podatkowe dla partnerów po prostu nie wejdzie 1 stycznia 2027 r. Nawrocki korzystał już z weta w sprawach podatkowych, co opisywaliśmy przy wecie do reformy przedawnienia.

Kto realnie skorzysta i czy zdąży przed 2027 rokiem?

Beneficjentów jest dużo więcej, niż sugeruje debata o "związkach partnerskich". Wg danych GUS z Narodowego Spisu Powszechnego 2021 w Polsce żyło 895 443 par w związkach nieformalnych, wobec 316 505 dekadę wcześniej - to prawie trzykrotny wzrost. W 2023 r. stanowiły blisko 8% wszystkich rodzin, a rząd szacuje zasięg regulacji nawet na 2 mln osób.

Moim zdaniem najwięcej zyskają nie młodzi single, lecz pary po 40. i 50. roku życia, które przez lata wspólnie budowały majątek - mieszkanie, oszczędności, firmę - a nigdy nie wzięły ślubu. Dziś śmierć jednego z partnerów oznacza dla drugiego dziedziczenie w III grupie i podatek liczony od realnej wartości majątku, często kilkuset tysięcy złotych. To ta sama luka, którą częściowo łata się dziś testamentem i darowiznami rozłożonymi w czasie, jak przy limicie 36 120 zł co 5 lat.

Czy zdążysz przed 1 stycznia 2027 r.? Powiedzmy sobie szczerze - to dziś politycznie wątpliwe. Historia ostatnich miesięcy pokazuje, że prezydent nie waha się blokować zmian podatkowych, których nie akceptuje światopoglądowo. Jeśli weto padnie, temat wróci najwcześniej po kolejnej ścieżce legislacyjnej, a partnerzy dalej będą planować transfery majątku pod reżimem III grupy. Dlatego niezależnie od losu ustawy warto policzyć własną sytuację przy zakupie nieruchomości - w kalkulatorze raty kredytu i Decyzjomacie hipotecznym.

Co zrobić, zanim ustawa się rozstrzygnie?

Osoba planująca duży transfer majątku między partnerami ma dziś dwie ścieżki: rozłożyć darowizny w czasie, korzystając z niskich progów III grupy, albo poczekać na decyzję prezydenta. Każda złotówka ponad 5 733 zł od jednej osoby w 5 lat jest opodatkowana, więc rozbijanie kwot ma sens tylko przy naprawdę małych sumach.

Zgłoszenie darowizny jest kluczowe niezależnie od grupy - brak formularza SD-Z2 w terminie potrafi pozbawić zwolnienia nawet najbliższą rodzinę, o czym pisaliśmy przy pułapce 6 miesięcy oraz przy interpretacji KIS o tytule przelewu. Więcej analiz finwire.pl o spadkach, darowiznach i PIT znajdziesz w hubie kategorii podatki.

Decyzja Karola Nawrockiego przesądzi, czy od stycznia 2027 r. dwa miliony Polaków dostaną narzędzie, które dziś ma tylko małżeństwo - a jeśli nie, pytanie brzmi, czy Sejm odrzuci ewentualne weto większością 3/5 głosów. To będzie pierwszy prawdziwy test, jak daleko obecna koalicja jest gotowa pójść w sporze o status majątkowy związków nieformalnych.

Narzędzia do Twojej decyzji

• Kalkulator wynagrodzenia netto
• Kalkulator UoP vs B2B
• Kalkulator składek ZUS
• Kalkulator PIT-37
• Kalkulator ulgi na dzieci