Zastrzeżenie PESEL a kredyt hipoteczny - jak zastrzec i jak cofnąć przed wnioskiem

Czym jest zastrzeżenie numeru PESEL?

Zastrzeżenie numeru PESEL to wpis w rejestrze prowadzonym przez ministra cyfryzacji (art. 23a ustawy o ewidencji ludności), który blokuje zawarcie na ten numer umowy kredytu, pożyczki, otwarcia konta, wydania duplikatu karty SIM i aktu notarialnego dotyczącego nieruchomości. Zastrzec numer może każda pełnoletnia osoba, bezpłatnie, w każdej chwili.

17 listopada 2023 r. rejestr zastrzeżeń zaczął działać, zgodnie z komunikatem Ministra Cyfryzacji z 31 października 2023 r. (M.P. 2023 poz. 1194). Obowiązek sprawdzania rejestru przez instytucje finansowe wszedł w życie 1 czerwca 2024 r. (art. 26 pkt 9 ustawy z 7 lipca 2023 r.). Ustawa dodała do ustawy o ewidencji ludności rozdział 3a (art. 23a-23p) i zmieniła m.in. Prawo bankowe, Prawo o notariacie, ustawę o kredycie konsumenckim i ustawę o usługach płatniczych.

Art. 23g ustawy o ewidencji ludności przewiduje też zastrzeżenie z urzędu: po zgłoszeniu utraty i unieważnieniu dowodu osobistego oraz po rejestracji zgonu. Ministerstwo Cyfryzacji zaznacza w komunikacie z 24 maja 2024 r., że takie zastrzeżenie nie znika samo po wydaniu nowego dowodu. Osoba, która zgubiła dowód, może więc mieć aktywne zastrzeżenie, nie wiedząc o tym.

Jak zastrzec PESEL w mObywatelu, w gminie lub w banku?

Zastrzeżenie PESEL można złożyć na 3 sposoby: w aplikacji mObywatel, w serwisie mObywatel.gov.pl albo osobiście w dowolnym urzędzie gminy (art. 23e ust. 2 ustawy o ewidencji ludności). Usługa jest bezpłatna i według gov.pl realizowana od razu. Bank, SKOK i placówka pocztowa mogą przyjmować zastrzeżenia, ale nie muszą.

• Aplikacja mObywatel - usługa „Zastrzeż PESEL” w aplikacji na telefon.
• Serwis mObywatel.gov.pl - logowanie profilem zaufanym, podpisem kwalifikowanym, e-dowodem albo danymi do bankowości elektronicznej (gov.pl).
• Urząd gminy - w dowolnej gminie, nie tylko w miejscu zameldowania. Urzędnik wydaje potwierdzenie. W imieniu osoby chorej lub z niepełnosprawnością wniosek może złożyć pełnomocnik (art. 23e ust. 4).
• Bank, SKOK, placówka pocztowa - art. 23f pozwala im nieodpłatnie przyjmować zastrzeżenia, ale nie nakłada takiego obowiązku i nie obejmuje cofania zastrzeżeń. ING Bank Śląski informował w maju 2024 r., że nie przyjmuje zastrzeżeń w aplikacji, na infolinii ani w placówce.

„Zarówno zastrzeżenie, jak i cofnięcie zastrzeżenia zajmuje tylko chwilę i jest niezwykle proste.”

Ministerstwo Cyfryzacji, komunikat z 6 maja 2026 r.

Jak cofnąć zastrzeżenie PESEL przed wnioskiem o kredyt?

Zastrzeżenie PESEL cofa się w mObywatelu albo w urzędzie gminy, a art. 23d ust. 3 ustawy o ewidencji ludności pozwala zrobić to czasowo: wskazuję datę i godzinę, o której system sam zastrzeże numer ponownie. Cofnięcie działa od razu, jest bezpłatne, a przez 30 minut po nim nie da się numeru zastrzec ponownie.

1. Ustal terminy. Wniosek kredytowy, podpisanie umowy kredytu i akt notarialny to 3 osobne momenty, w których bank albo notariusz sprawdza rejestr.
2. Zaloguj się do mObywatela w aplikacji albo w serwisie mObywatel.gov.pl.
3. Wybierz cofnięcie zastrzeżenia i opcję czasową: data i godzina ponownego zastrzeżenia. Cofnięcie czasowe jest dostępne tylko w trybie elektronicznym.
4. Złóż wniosek lub podpisz dokument w oknie, w którym numer nie jest zastrzeżony. ING potwierdza, że umowę kredytową można podpisać od razu po cofnięciu.
5. Sprawdź historię weryfikacji w mObywatelu - art. 23l ustawy daje wgląd w to, kto i kiedy sprawdzał zastrzeżenie. Logi są przechowywane przez 6 lat.

12 godzin trwa blokada wypłaty gotówki w placówce banku, jeśli w chwili transakcji PESEL był zastrzeżony, nawet gdy zastrzeżenie cofnę w tym czasie (art. 105d ust. 2 Prawa bankowego). Dotyczy to wypłat, których suma w danym dniu przekracza trzykrotność minimalnego wynagrodzenia. Jeśli w dniu zakupu mieszkania planuję większą wypłatę w okienku, cofam zastrzeżenie wcześniej.

Czy bank sprawdza zastrzeżenie PESEL przy kredycie hipotecznym?

Art. 105d ust. 1 Prawa bankowego nakazuje bankowi sprawdzić rejestr przed zawarciem umowy kredytu, pożyczki, leasingu, otwarcia rachunku i przed aneksem zwiększającym zadłużenie. Przepis mówi o kredycie ogólnie, więc obejmuje kredyt hipoteczny. ING wymienia wprost kredyt hipoteczny i aneksy podwyższające kwotę kredytu.

Art. 85a § 1 Prawa o notariacie nakazuje notariuszowi odmówić aktu nabycia, zbycia lub obciążenia nieruchomości, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu albo użytkowania wieczystego, jeśli PESEL strony będącej osobą fizyczną jest zastrzeżony. To samo dotyczy pełnomocnictwa do takich czynności. Przy zakupie mieszkania obowiązek dotyczy zarówno kupującego, jak i sprzedającego, a „obciążenie” obejmuje ustanowienie hipoteki na rzecz banku.

Art. 36 ustawy o SKOK i art. 9b ustawy o kredycie konsumenckim nakładają analogiczny obowiązek na kasy oraz firmy pożyczkowe. Przy refinansowaniu kredytu w innym banku (sprawdzam je w Decyzjomacie Refinansowanie) nowa umowa kredytu też wymaga niezastrzeżonego numeru.

„Od 1 czerwca 2024 r. wszystkie instytucje finansowe będą musiały sprawdzić Rejestr Zastrzeżeń Numerów PESEL, zanim udzielą komuś pożyczki czy podpiszą umowę.”

Ministerstwo Cyfryzacji, komunikat z 24 maja 2024 r.

Kto odpowiada za kredyt zaciągnięty na zastrzeżony PESEL?

Art. 105d ust. 3 Prawa bankowego zakazuje bankowi dochodzenia spłaty od konsumenta i sprzedaży wierzytelności, jeśli w chwili zawarcia umowy numer PESEL był zastrzeżony. Ryzyko wyłudzenia przechodzi wtedy na bank. Takie same zasady wprowadzają art. 9b ustawy o kredycie konsumenckim i art. 4b ustawy o usługach płatniczych.

Art. 105 ust. 4j Prawa bankowego wyłącza obowiązek przekazania do BIK informacji o zobowiązaniu zawartym na zastrzeżony PESEL, co ogranicza ryzyko, że wyłudzony kredyt trafi do historii kredytowej ofiary. Przed wnioskiem sprawdzam jednak zdolność i historię spłat, bo bank ocenia je niezależnie od rejestru zastrzeżeń; szacunek daje kalkulator zdolności kredytowej.

15 minut to próg awarii rejestru z art. 105d ust. 5-6 Prawa bankowego: gdy system jest niedostępny, bank może odmówić zawarcia umowy albo zawrzeć ją po starannej weryfikacji tożsamości, a jeśli awaria trwała dłużej niż 15 minut, zakaz z ust. 3 nie ma zastosowania. Ustawa nie przewiduje natomiast terminu, w którym konsument musiałby zgłosić wyłudzenie, żeby z tej ochrony skorzystać.

Czego zastrzeżenie PESEL nie blokuje?

Wypłaty z bankomatu, przelewy, wizyty u lekarza, realizacja recept, pobyt w szpitalu, wyjazdy za granicę, sprawy urzędowe, udział w wyborach i profil zaufany działają bez zmian przy zastrzeżonym numerze, według gov.pl i Ministerstwa Cyfryzacji. Zastrzeżenie działa tylko na czynności wymienione w ustawie z 7 lipca 2023 r.

Art. 60c Prawa telekomunikacyjnego nakazuje operatorowi odmówić wydania duplikatu karty SIM (także eSIM) na zastrzeżony PESEL, co utrudnia przejęcie numeru telefonu używanego do autoryzacji w bankowości. ING podaje, że nie weryfikuje rejestru przy rachunkach firmowych, bo ustawa chroni konsumentów.

Kiedy cofnąć zastrzeżenie w procesie zakupu mieszkania?

Zakup mieszkania na kredyt wymaga niezastrzeżonego PESEL w 3 momentach: przy wniosku kredytowym, przy podpisaniu umowy kredytu i przy akcie notarialnym (art. 105d Prawa bankowego, art. 85a Prawa o notariacie). Czasowe cofnięcie na każdy z tych dni pozwala utrzymać ochronę w pozostałym czasie, bo system sam zastrzega numer ponownie o wskazanej godzinie.

• Przed wnioskiem - najpierw porównuję oferty w rankingu kredytów hipotecznych i sprawdzam werdykt w Decyzjomacie Hipotecznym, potem cofam zastrzeżenie na dzień składania wniosków.
• Przed umową kredytu - kolejne czasowe cofnięcie na dzień podpisania umowy i ewentualnego aneksu.
• Przed aktem notarialnym - cofnięcie obejmuje dzień aktu. Sprzedający też musi mieć niezastrzeżony PESEL, więc uprzedzam go o tym przed ustaleniem terminu.
• Budżet - koszty notariusza, PCC i wpisów policzy kalkulator kosztów zakupu mieszkania, a termin zakupu planer zakupu mieszkania.

Pozostałe kroki przed wizytą w banku (dokumenty, BIK, pytania o marżę) zebrałem w checkliście kredytobiorcy. Cały proces od wniosku do uruchomienia środków opisuje artykuł kredyt hipoteczny krok po kroku, a sytuację po negatywnej decyzji banku - odmowa kredytu hipotecznego: co dalej. Refinansowanie opisuje refinansowanie krok po kroku, a pozostałe teksty są w dziale Kredyty i w poradniku kredytowym.