Deflacja

Deflacja to spadek ogólnego poziomu cen w gospodarce, czyli ujemna dynamika CPI rok do roku. Należy ją odróżnić od dezinflacji, czyli spowolnienia wzrostu cen: spadek inflacji z 6% do 3% to dezinflacja, a odczyt -0,5% to deflacja.

Polska doświadczyła deflacji CPI od połowy 2014 do jesieni 2016 roku, głównie z powodu taniejących paliw i żywności. Stopy procentowe NBP były wtedy bardzo niskie. Krótkie epizody spadku cen z przyczyn podażowych nie muszą szkodzić gospodarce, groźna jest deflacja trwała, napędzana słabym popytem.

Mechanizm zagrożenia polega na oczekiwaniach: konsumenci odkładają zakupy w oczekiwaniu na niższe ceny, firmy tracą przychody, ograniczają inwestycje i zatrudnienie. Realna wartość długów rośnie. Przykład: przy deflacji 2% kredyt 300 000 zł jest po roku realnie wart 306 000 zł z dzisiejszych pieniędzy, a pensje mogą stać w miejscu.

Dla oszczędzających deflacja oznacza, że nawet lokata oprocentowana na 1% daje realny zysk ok. 3%. Dla kredytobiorców oznacza zwykle niskie stopy i niższe raty, ale wolniejszy wzrost dochodów i cen nieruchomości. Banki centralne, w tym RPP, z celem inflacyjnym 2,5% traktują deflację jako odchylenie od celu tak samo jak wysoką inflację. Historię CPI pokazuje strona inflacja w Polsce.

Dla budżetu państwa deflacja jest kłopotliwa, bo dochody z VAT i akcyzy rosną wolniej, a realna wartość długu publicznego rośnie. Banki centralne mają ograniczone narzędzia w walce z deflacją, gdy stopy procentowe są już blisko zera: stosują wtedy skup aktywów i deklaracje o utrzymaniu niskich stóp przez dłuższy czas. Przykładem długotrwałej deflacji jest Japonia od lat 90. XX wieku. W Polsce spadek cen w latach 2014-2016 nie przełożył się na spadek popytu, bo rosły wynagrodzenia i zatrudnienie, a deflacja wynikała głównie z taniejących surowców. Dlatego ekonomiści odróżniają deflację podażową, mniej groźną, od popytowej.

Deflacja w jednej kategorii, np. elektronice, jest zjawiskiem normalnym i wynika z postępu technicznego. O deflacji w gospodarce mówi się dopiero wtedy, gdy spada ogólny poziom cen mierzony całym koszykiem CPI.