Nadgodziny (praca w godzinach nadliczbowych)

Nadgodziny to praca ponad obowiązującą pracownika normę czasu pracy (zwykle 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin tygodniowo) albo ponad wydłużony dobowy wymiar z jego rozkładu (art. 151 § 1 Kodeksu pracy). Pracodawca może jej wymagać tylko w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej lub usunięcia awarii albo przy szczególnych potrzebach pracodawcy. Z tego drugiego tytułu limit wynosi 150 godzin w roku kalendarzowym na pracownika (art. 151 § 3), chyba że układ zbiorowy, regulamin lub umowa ustalą inny.

Za każdą nadgodzinę, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje dodatek (art. 151¹ § 1): 100% wynagrodzenia za pracę w nocy, w niedziele i święta niebędące dniami pracy oraz w dniu wolnym udzielonym za pracę w niedzielę lub święto, a także za przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy w okresie rozliczeniowym; 50% za nadgodziny w każdym innym dniu. Podstawą dodatku jest wynagrodzenie z osobistego zaszeregowania, czyli stawka godzinowa lub miesięczna.

Przykład: pracownik ze stawką 40 zł za godzinę przepracował 6 nadgodzin we wtorek wieczorem i 4 w niedzielę, która nie była jego dniem pracy. Za wtorek dostanie 6 x 40 zł + 6 x 20 zł dodatku = 360 zł, za niedzielę 4 x 40 zł + 4 x 40 zł dodatku = 320 zł. Razem 680 zł brutto, podlegające składkom i podatkowi jak pensja.

Za nadgodziny nie uważa się odpracowania wyjścia prywatnego udzielonego na wniosek pracownika (art. 151 § 2¹). Pracodawca nie może zlecać nadgodzin kobiecie w ciąży ani pracownikom młodocianym, a pracownikowi opiekującemu się dzieckiem do 8 lat tylko za jego zgodą (art. 178).

Zamiast dodatku pracodawca może udzielić czasu wolnego: na wniosek pracownika godzina za godzinę, a z własnej inicjatywy półtorej godziny wolnego za każdą nadgodzinę, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego (art. 151² § 1-2). Pracownicy zarządzający zakładem pracy co do zasady nie dostają dodatku, z wyjątkiem pracy w niedziele i święta. Kwotę dla swojej stawki policzysz w kalkulatorze nadgodzin, a liczbę godzin do przepracowania w miesiącu na stronie dni wolne od pracy.