Odsetki ustawowe
Odsetki należne, gdy umowa nie określa ich wysokości: stopa referencyjna NBP plus 3,5 pp (art. 359 § 2 KC).
Odsetki ustawowe to odsetki kapitałowe należne z mocy prawa, gdy ich wysokość nie wynika z umowy, orzeczenia ani decyzji. Kodeks cywilny określa je wzorem: stopa referencyjna NBP powiększona o 3,5 punktu procentowego (art. 359 § 2 KC). Obecny wzór obowiązuje od 1 stycznia 2016 r., wcześniej wysokość odsetek ustalała Rada Ministrów rozporządzeniem.
Odsetki ustawowe trzeba odróżnić od odsetek ustawowych za opóźnienie, które przysługują za zwłokę w zapłacie i są wyższe o 2 punkty (stopa referencyjna + 5,5 pp, art. 481 § 2 KC). Odsetki ustawowe pełnią też rolę miary: ich dwukrotność wyznacza odsetki maksymalne, czyli górną granicę oprocentowania każdej umowy kredytu i pożyczki.
Wysokość odsetek ustawowych zmienia się automatycznie z każdą decyzją RPP o stopie referencyjnej. Przykład przy hipotetycznej stopie referencyjnej 4%: odsetki ustawowe wynoszą 7,5% rocznie. Od pożyczki prywatnej 10 000 zł, w której strony nie ustaliły oprocentowania, ale umówiły się na odsetki, po roku należy się 750 zł. Bieżącą stopę referencyjną pokazuje strona stóp procentowych.
Odsetki liczy się za każdy dzień, zwykle według wzoru: kwota x stopa x liczba dni / 365. Przy zmianie stopy w trakcie okresu każdy fragment liczy się według stopy obowiązującej w danym dniu. Kalkulator odsetek ustawowych na finwire.pl dzieli okres na przedziały według historycznych stóp NBP.
Odsetki ustawowe stosuje się wtedy, gdy obowiązek zapłaty odsetek wynika z umowy lub ustawy, ale strony nie wskazały stopy, na przykład w pożyczce rodzinnej z zapisem „z odsetkami” bez procentu. W umowach z bankami i firmami pożyczkowymi rzadko mają zastosowanie, bo umowa kredytu zawsze określa oprocentowanie, często jako sumę stawki referencyjnej i marży. Częściej pojawiają się w sporach, w których sąd zasądza zwykle odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia wymagalności do dnia zapłaty. Obniżka stopy referencyjnej o 0,5 pp obniża odsetki ustawowe o 0,5 pp, a odsetki maksymalne o 1 pp. Wysokość odsetek z danego okresu zawsze ustala się według stopy referencyjnej obowiązującej w tym okresie.
Źródła
Najczęściej zadawane pytania
- Jak oblicza się odsetki ustawowe?
- Stopa referencyjna NBP + 3,5 pp w skali roku (art. 359 § 2 KC). Kwotę odsetek liczy się wzorem: kapitał x stopa x liczba dni / 365, a przy zmianie stopy NBP osobno dla każdego okresu.
- Czym różnią się odsetki ustawowe od odsetek za opóźnienie?
- Odsetki ustawowe (stopa referencyjna + 3,5 pp) są wynagrodzeniem za korzystanie z cudzych pieniędzy, a odsetki ustawowe za opóźnienie (stopa referencyjna + 5,5 pp) należą się za zwłokę w zapłacie, nawet gdy wierzyciel nie poniósł szkody.