Testament

Testament pozwala wskazać spadkobierców inaczej niż ustawa. Kodeks cywilny przewiduje trzy formy zwykłe. Testament własnoręczny musi być w całości napisany ręcznie, podpisany i opatrzony datą; brak daty nie unieważnia go, jeśli nie budzi wątpliwości (art. 949). Wydruk z komputera z podpisem nie jest testamentem własnoręcznym.

Testament notarialny sporządza się w formie aktu notarialnego (art. 950). Daje największą pewność: notariusz ocenia zdolność do czynności, oryginał zostaje w kancelarii, a testament można zarejestrować w Notarialnym Rejestrze Testamentów. Tylko w tej formie można ustanowić zapis windykacyjny, czyli przekazać konkretną rzecz, np. mieszkanie, wskazanej osobie. Maksymalna taksa za testament wynosi 50 zł netto, a od 5 listopada 2026 - 200 zł netto.

Testament allograficzny to ustne oświadczenie ostatniej woli wobec wójta, burmistrza, starosty, marszałka, sekretarza gminy lub powiatu albo kierownika USC, w obecności dwóch świadków, spisane w protokole (art. 951).

Testament można w każdej chwili odwołać lub zmienić; późniejszy uchyla wcześniejszy w zakresie, w jakim się z nim nie zgadza. Nie da się nim pozbawić najbliższych zachowku, chyba że przez wydziedziczenie z przyczyn ustawowych. Przykład: spadkodawca zapisuje mieszkanie warte 700 000 zł synowi, a córce nic. Córka ma prawo do zachowku równego połowie swojego udziału ustawowego.

Testament może sporządzić tylko osoba z pełną zdolnością do czynności prawnych, osobiście, bez pełnomocnika. Nieważny jest testament sporządzony w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji, pod wpływem błędu albo groźby. Wspólny testament małżonków w jednym dokumencie jest niedopuszczalny: każdy sporządza własny. W testamencie można powołać spadkobierców, ustanowić zapisy i polecenia oraz wydziedziczyć, podając przyczynę. Testament własnoręczny warto przechowywać tak, żeby po śmierci trafił do sądu lub notariusza; ktoś, kto go znajdzie, ma obowiązek złożyć go do otwarcia i ogłoszenia. Sporne testamenty własnoręczne często trafiają do biegłego grafologa, co wydłuża postępowanie spadkowe.

Przy majątku obejmującym mieszkanie i oszczędności warto pomyśleć o testamencie z zapisem windykacyjnym, który przesądza o przypadnięciu konkretnej rzeczy wskazanej osobie i ułatwia późniejszy dział spadku.