Zachowek

Zachowek chroni najbliższych przed pominięciem w testamencie. Należy się zstępnym, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy, którzy dziedziczyliby z ustawy. Wynosi połowę wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a 2/3 tej wartości, gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletnim zstępnym (art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego).

Zachowek to roszczenie o zapłatę pieniędzy od spadkobiercy, a nie prawo do części rzeczy (art. 991 § 2). Do spadku dolicza się darowizny dokonane przez zmarłego (art. 993). Pomija się drobne darowizny zwyczajowe i darowizny sprzed ponad 10 lat na rzecz osób, które nie są spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku (art. 994 § 1). Darowizny dla dzieci liczy się bez limitu czasu.

Przykład: ojciec zapisał w testamencie mieszkanie warte 600 000 zł żonie, pomijając dwoje dzieci. Przy dziedziczeniu ustawowym każde z dzieci dostałoby 1/3, czyli 200 000 zł. Dorosłe dziecko może żądać od matki zachowku 100 000 zł, a małoletnie 133 333 zł.

Roszczenie przedawnia się po pięciu latach od ogłoszenia testamentu, a wobec obdarowanego po pięciu latach od otwarcia spadku (art. 1007). Zachowku można pozbawić tylko przez wydziedziczenie w testamencie z przyczyn z art. 1008, np. uporczywego postępowania wbrew zasadom współżycia społecznego. Otrzymany zachowek podlega podatkowi od spadków, a najbliższa rodzina jest zwolniona po zgłoszeniu.

Kwotę dla konkretnego składu rodziny i darowizn obliczy kalkulator zachowku.

Przy obliczaniu zachowku do wartości spadku dolicza się darowizny i zapisy windykacyjne, a od wyniku odejmuje długi spadkowe. Zachowek pomniejsza się o to, co uprawniony otrzymał wcześniej od zmarłego w darowiźnie, i o wartość tego, co dostał w spadku. Uprawniony, który zrzekł się dziedziczenia albo został skutecznie wydziedziczony, nie ma prawa do zachowku, a ten, kto spadek odrzucił, także go traci, bo jest traktowany, jakby nie dożył otwarcia spadku. Zobowiązany może prosić sąd o rozłożenie zapłaty na raty, odroczenie terminu, a w wyjątkowych przypadkach o obniżenie kwoty, gdy spadek obejmuje mieszkanie, w którym mieszka. Spór o zachowek często kończy się ugodą przed procesem.