Wspólność majątkowa małżeńska

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje z mocy ustawy wspólność majątkowa. Obejmuje przedmioty nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Do majątku wspólnego należą m.in. wynagrodzenia, dochody z majątku wspólnego i osobistego oraz środki w OFE.

Majątek osobisty każdego z małżonków to przede wszystkim rzeczy nabyte przed ślubem, otrzymane w spadku lub darowiźnie (chyba że darczyńca postanowił inaczej), przedmioty osobistego użytku i odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu (art. 33). Mieszkanie kupione przed ślubem pozostaje osobiste, nawet jeśli kredyt spłaca się po ślubie z pensji obojga; powstaje wtedy rozliczenie nakładów.

Część czynności wymaga zgody drugiego małżonka: zbycie, obciążenie i odpłatne nabycie nieruchomości, oddanie jej w najem, a także darowizny z majątku wspólnego poza drobnymi (art. 37 § 1). Dlatego bank przy kredycie hipotecznym wymaga udziału lub zgody współmałżonka.

Po ustaniu wspólności (rozwód, separacja, intercyza, śmierć) małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, chyba że sąd z ważnych powodów ustali je inaczej (art. 43). Przykład: małżonkowie kupili w trakcie małżeństwa mieszkanie warte dziś 800 000 zł z kredytem 300 000 zł do spłaty. Przy podziale każdemu przypada połowa wartości netto, czyli 250 000 zł. Wspólność można zastąpić rozdzielnością majątkową.

Długi zaciągnięte przez jednego z małżonków bez zgody drugiego wierzyciel może egzekwować z majątku osobistego dłużnika, jego wynagrodzenia i dochodów z działalności, ale co do zasady nie z całego majątku wspólnego. Przy kredycie zaciągniętym za zgodą współmałżonka wierzyciel może prowadzić egzekucję także z majątku wspólnego. To argument, dla którego banki żądają zgody lub udziału współmałżonka w umowie kredytu. Małżonkowie mogą wspólność rozszerzyć umową na przedmioty, które byłyby osobiste, np. mieszkanie odziedziczone przez jedno z nich, albo ograniczyć. Ustrój majątkowy wpływa też na podatek od najmu: małżonkowie we wspólności mogą wskazać jednego z nich do rozliczenia całości przychodu.

Wspólność ustawowa nie dotyczy związków nieformalnych. Partnerzy, którzy kupują mieszkanie razem bez ślubu, stają się współwłaścicielami w częściach ułamkowych określonych w akcie notarialnym, a po rozstaniu dzielą je według przepisów o współwłasności, a nie Kodeksu rodzinnego.