Zastrzeżenie numeru PESEL

Zastrzeżenie numeru PESEL to wpis w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL prowadzonym na podstawie ustawy o ewidencji ludności. Można je ustawić bezpłatnie w aplikacji mObywatel, przez stronę gov.pl albo w urzędzie gminy, a cofnąć na stałe lub do wskazanej daty. Od 1 czerwca 2024 r. banki, instytucje kredytowe i firmy pożyczkowe muszą sprawdzić rejestr przed zawarciem umowy kredytu, otwarciem rachunku i zmianą umowy zwiększającą zadłużenie (art. 105d ust. 1 Prawa bankowego, art. 9b ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim).

Najważniejsza ochrona dotyczy odpowiedzialności. Jeśli w chwili zawarcia umowy numer PESEL był zastrzeżony, kredytodawca nie może dochodzić spłaty od konsumenta ani jego następców prawnych i nie może sprzedać takiej wierzytelności (art. 105d ust. 3 Prawa bankowego, art. 9b ust. 2 UKK). Notariusz odmówi sporządzenia aktu nabycia, zbycia lub obciążenia nieruchomości, gdy PESEL strony jest zastrzeżony (art. 85a Prawa o notariacie).

Przykład: oszust z wykradzionym skanem dowodu składa w nocy wniosek o pożyczkę 8 000 zł. Firma pożyczkowa sprawdza rejestr i widzi zastrzeżenie, więc nie może zawrzeć umowy. Gdyby mimo to ją zawarła, nie mogłaby żądać 8 000 zł od właściciela numeru. Przed własnym wnioskiem o kredyt trzeba cofnąć zastrzeżenie, najlepiej czasowo, na przykład na 2 dni.

Zastrzeżenie nie blokuje wypłat z bankomatu, przelewów ani spraw urzędowych. Bank sprawdza rejestr przy wypłacie gotówki w placówce dopiero wtedy, gdy wypłaty w danym dniu przekraczają trzykrotność minimalnego wynagrodzenia (art. 105d ust. 2). Zastrzeżenie warto łączyć z Alertami BIK. Instrukcję krok po kroku zawiera poradnik o zastrzeżeniu PESEL.

Zastrzeżenie nie wpływa na kredyty zawarte wcześniej, bo ochrona dotyczy umów zawartych w czasie, gdy numer był zastrzeżony. Historię sprawdzeń rejestru przez instytucje widać w mObywatelu, a ponowne zastrzeżenie po cofnięciu jest możliwe po 30 minutach (art. 23d ust. 5 ustawy o ewidencji ludności). Zastrzeżenie i cofnięcie można też złożyć osobiście w dowolnym urzędzie gminy, niezależnie od miejsca zameldowania.