Oprocentowanie realne

Oprocentowanie realne mówi, o ile rośnie siła nabywcza oszczędności, a nie sama kwota na koncie. Oprocentowanie nominalne to stawka z umowy, a realne to stawka po uwzględnieniu inflacji. Dokładny wzór to (1 + stopa nominalna) / (1 + inflacja) - 1, a przybliżenie to różnica obu wartości.

Przykład na hipotetycznych liczbach: lokata 5% w skali roku przy inflacji 4%. Po podatku Belki (19%) stopa nominalna netto wynosi 4,05%. Realnie oszczędzający zyskuje więc około 0,05% rocznie, mimo że kwota na koncie rośnie o 4,05%. Gdyby inflacja wynosiła 6%, ta sama lokata dawałaby realną stratę, bo za pieniądze z odsetkami dałoby się kupić mniej niż rok wcześniej.

Miarą inflacji dla gospodarstw domowych jest wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych publikowany przez GUS (inflacja CPI). Przy porównaniu oferty z inflacją należy patrzeć na inflację w okresie trwania oszczędności, a nie na odczyt z dnia założenia lokaty. Lokata założona w czasie wysokiej inflacji, która następnie spada, może mieć dodatnie oprocentowanie realne, choć w dniu założenia wyglądała na stratną.

Produkty indeksowane inflacją przenoszą ryzyko jej wzrostu na emitenta. W obligacjach EDO, COI i obligacjach rodzinnych oprocentowanie od drugiego roku to inflacja plus marża, więc przed podatkiem realny zysk równa się mniej więcej marży. Podatek Belki liczony od całego nominalnego zysku sprawia, że po opodatkowaniu realna stopa jest niższa od marży.

Oprocentowanie realne ma znaczenie także przy kredytach: dla kredytobiorcy wysoka inflacja obniża realny koszt długu, bo pensje i ceny rosną, a nominalna kwota do spłaty nie. Dla oszczędzającego działa to odwrotnie. Dlatego w okresach, gdy stopy procentowe są niższe od inflacji, realne oprocentowanie depozytów jest ujemne, a oszczędzający poszukują instrumentów indeksowanych inflacją albo akceptują wyższe ryzyko, by zachować wartość pieniędzy.

Bieżący odczyt inflacji i jej historię pokazuje strona inflacja w Polsce, a utratę wartości pieniądza w czasie policzy kalkulator inflacji.