Stopa zastąpienia
Stosunek pierwszej emerytury do ostatniego wynagrodzenia, pokazujący, jaką część dochodu zastępuje świadczenie.
Stopa zastąpienia to wskaźnik, który pokazuje, jaką część dotychczasowego wynagrodzenia zastąpi emerytura. Liczy się ją, dzieląc kwotę pierwszej emerytury przez ostatnie wynagrodzenie przed przejściem na emeryturę albo przez średnie wynagrodzenie z kilku ostatnich lat. Może być wyrażona brutto albo netto, a wersja netto jest zwykle wyższa, bo emerytura nie jest obciążona składkami na ubezpieczenia społeczne.
W systemie zdefiniowanej składki stopa zastąpienia nie jest gwarantowana. Wynika z sumy zwaloryzowanych składek i kapitału początkowego podzielonej przez średnie dalsze trwanie życia (art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Na jej wysokość wpływa długość kariery, przerwy w opłacaniu składek, praca na umowach bez składek, tempo waloryzacji i wiek przejścia na emeryturę. Przy rosnącej długości życia ta sama suma składek rozkłada się na więcej miesięcy.
Przykład na hipotetycznych liczbach: ostatnie wynagrodzenie wynosi 8 000 zł brutto, a pierwsza emerytura 3 600 zł brutto. Stopa zastąpienia brutto to 45%. Po potrąceniach netto wynagrodzenie wynosi około 5 800 zł, a emerytura około 3 100 zł, więc stopa netto wynosi około 53%. Utrzymanie dotychczasowego poziomu życia wymagałoby uzupełnienia brakującej części z własnych oszczędności.
Dobrowolne filary pozwalają podnieść łączną stopę zastąpienia. Oszczędności na IKE, IKZE i w PPK są niezależne od ZUS. Kontynuowanie pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego podnosi samą emeryturę z ZUS. Stopę zastąpienia warto liczyć dla własnej sytuacji, bo średnie dla całej populacji ukrywają duże różnice między osobami o różnych karierach.
Stopa zastąpienia zależy też od tego, od jakiej kwoty opłacano składki. Osoby prowadzące działalność gospodarczą i płacące składki od minimalnej podstawy mają zwykle niską stopę zastąpienia względem rzeczywistych dochodów, nawet przy długim stażu. Z kolei przy bardzo wysokich zarobkach składki emerytalne płaci się tylko do rocznego limitu podstawy, co również obniża relację emerytury do wynagrodzenia. Prognozę emerytury z ZUS przekazuje ubezpieczonym po 35. roku życia w corocznej informacji o stanie konta.
Szacunek przyszłej emerytury i jej relację do pensji policzy kalkulator emerytury ZUS.
Źródła
Najczęściej zadawane pytania
- Jak obliczyć stopę zastąpienia?
- Podzielić pierwszą emeryturę przez ostatnie wynagrodzenie. Przykład: 3 600 zł emerytury przy 8 000 zł pensji brutto to 45% stopy zastąpienia brutto.
- Jak podnieść stopę zastąpienia?
- Dłużej pracować i opłacać składki od pełnego wynagrodzenia, a także oszczędzać na IKE, IKZE lub w PPK.