Stwierdzenie nabycia spadku i akt poświadczenia dziedziczenia
Sądowe postanowienie albo notarialny akt, który potwierdza, kto i w jakich częściach dziedziczy.
Spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy, ale wobec banku, urzędu czy sądu wieczystoksięgowego musi to wykazać dokumentem. Są dwa: postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku i akt poświadczenia dziedziczenia sporządzany przez notariusza. Oba wskazują spadkobierców i wysokość ich udziałów, nie dzielą natomiast majątku.
Notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, z wyłączeniem testamentów szczególnych (art. 95a Prawa o notariacie). Wcześniej spisuje protokół dziedziczenia z udziałem osób, które wchodzą w rachubę jako spadkobiercy. Odmówi, jeśli nie stawią się wszyscy potencjalni spadkobiercy, są nieotwarte testamenty albo istnieją wątpliwości co do udziałów (art. 95e). Zarejestrowany akt ma skutki prawomocnego postanowienia sądu (art. 95j).
Sąd prowadzi postępowanie nieprocesowe, gdy spadkobiercy są skłóceni, część z nich jest nieosiągalna albo sprawa jest złożona. Trwa ono zwykle dłużej niż wizyta u notariusza, ale nie wymaga zgody wszystkich.
Data dokumentu ma znaczenie podatkowe. Termin 6 miesięcy na zgłoszenie nabycia w urzędzie skarbowym na formularzu SD-Z2 liczy się od uprawomocnienia postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 4a ust. 1 i 1a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Przykład: akt zarejestrowany 10 marca oznacza termin zgłoszenia do 10 września.
Do notariusza i do sądu przynosi się akt zgonu spadkodawcy, odpisy aktów stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo, oryginał testamentu, jeśli istnieje, i dane wszystkich potencjalnych spadkobierców. Notariusz sprawdza też Rejestr Spadkowy, w którym gromadzi się akty poświadczenia dziedziczenia i postanowienia sądów, żeby wykluczyć wcześniejsze dokumenty dla tego samego spadku. Jeśli po wydaniu dokumentu okaże się, że istnieje późniejszy testament, można wystąpić o zmianę postanowienia albo uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia. Kopie dokumentu są potrzebne w bankach, urzędach i sądzie wieczystoksięgowym, dlatego warto od razu zamówić kilka wypisów aktu lub odpisów postanowienia.
Bez względu na formę, dokument dotyczy całego spadku, a nie poszczególnych składników. Wskazuje udziały, ale nie przesądza, kto dostanie mieszkanie, a kto oszczędności: to ustala dopiero dział spadku.
Źródła
Najczęściej zadawane pytania
- Co jest szybsze: sąd czy notariusz przy stwierdzeniu nabycia spadku?
- Notariusz, jeśli wszyscy potencjalni spadkobiercy stawią się razem i nie ma sporu. Akt poświadczenia dziedziczenia po rejestracji działa jak prawomocne postanowienie sądu (art. 95j Prawa o notariacie).
- Od kiedy liczy się 6 miesięcy na zgłoszenie spadku do urzędu skarbowego?
- Od uprawomocnienia postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn).