Dział spadku

Gdy spadek przypada kilku osobom, stają się one współwłaścicielami całego majątku w częściach ułamkowych (art. 1035 Kodeksu cywilnego). Dział spadku kończy ten stan: każdy dostaje konkretne rzeczy albo spłatę. Do czasu działu sprzedaż jednego przedmiotu wymaga zgody wszystkich, a zbycie udziału w nim bez zgody pozostałych może być wobec nich bezskuteczne (art. 1036).

Dział następuje umową wszystkich spadkobierców albo orzeczeniem sądu na wniosek któregokolwiek z nich (art. 1037 § 1). Gdy w spadku jest nieruchomość, umowa wymaga formy aktu notarialnego (art. 1037 § 2). Sąd dzieli cały spadek, chyba że z ważnych powodów ograniczy dział do części (art. 1038).

Najczęstsze rozwiązania to przyznanie rzeczy jednemu spadkobiercy ze spłatą pozostałych, podział fizyczny albo sprzedaż i podział pieniędzy. Przykład: troje rodzeństwa dziedziczy po 1/3 mieszkania wartego 540 000 zł. Siostra zostaje właścicielką całości i spłaca braci po 180 000 zł. Spłata może być rozłożona na raty.

Dział bez spłat i dopłat nie podlega PCC, ale część dotycząca spłat lub dopłat ponad udział już tak (art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. f ustawy o PCC). Dział nie wpływa też na podatek od spadku. Przy późniejszej sprzedaży mieszkania pięcioletni termin z PIT liczy się od nabycia przez spadkodawcę, ale dla części otrzymanej ponad udział spadkowy biegnie od daty działu.

Wniosek o sądowy dział spadku składa się w sądzie rejonowym ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Jeśli wszyscy spadkobiercy złożą zgodny projekt podziału, sąd zwykle go zatwierdza, a postępowanie jest krótsze i tańsze. Gdy dojdzie do sporu, sąd może powołać biegłego do wyceny nieruchomości, co wydłuża sprawę. Przy dziale sąd może też rozliczyć nakłady poniesione przez spadkobierców na majątek po śmierci spadkodawcy, np. remont, i pożytki, np. czynsz z wynajmu mieszkania pobierany przez jednego z nich. Dział spadku można połączyć z podziałem majątku wspólnego, gdy spadkodawca był w związku małżeńskim, bo najpierw ustala się, co w ogóle należało do zmarłego.