Weksel in blanco
Niewypełniony weksel podpisany przez dłużnika jako zabezpieczenie, który wierzyciel może uzupełnić według deklaracji wekslowej.
Weksel in blanco to weksel podpisany przez wystawcę, ale celowo niekompletny: brakuje w nim zwykle sumy i terminu płatności. Wierzyciel, najczęściej firma pożyczkowa, leasingowa albo bank, może go uzupełnić, gdy dłużnik nie spłaca zobowiązania. Zasady uzupełnienia określa deklaracja wekslowa, czyli porozumienie między wystawcą a wierzycielem.
Ryzyko weksla wynika z art. 10 Prawa wekslowego: jeśli weksel uzupełniono niezgodnie z porozumieniem, wobec kolejnego posiadacza nie można się zasłaniać tym zarzutem, chyba że nabył weksel w złej wierze albo z rażącym niedbalstwem. Przy konsumentach przepisy procesowe ograniczają to ryzyko: wierzyciel, który pozywa konsumenta z weksla, musi dołączyć do pozwu umowę, z której wynika zabezpieczone roszczenie, wraz z deklaracją wekslową, a w pozwie przeciw osobie fizycznej oświadczyć, czy roszczenie powstało z umowy z konsumentem (art. 485 § 2 KPC). Sąd może wtedy zbadać umowę, w tym koszty i limity ustawowe.
Przykład: pożyczka 5 000 zł zabezpieczona wekslem in blanco. Dłużnik spłaca 3 000 zł, po czym przestaje płacić. Wierzyciel wpisuje na wekslu 4 200 zł, licząc pozostały kapitał, odsetki i opłaty. Jeżeli część tej kwoty to koszty ponad limit pozaodsetkowych kosztów, konsument może to podnieść w sprzeciwie lub zarzutach od nakazu zapłaty.
Roszczenia z weksla przeciw wystawcy weksla własnego przedawniają się po 3 latach od dnia płatności (art. 70 Prawa wekslowego). Kopię deklaracji wekslowej warto przechowywać przez cały czas trwania umowy, a po spłacie żądać zwrotu weksla.
Deklaracja wekslowa powinna określać, do jakiej kwoty i w jakiej sytuacji wierzyciel może uzupełnić weksel, na przykład kwotą zadłużenia wymagalnego po wypowiedzeniu umowy. Konsument, który dostał nakaz zapłaty z weksla w postępowaniu nakazowym, ma miesiąc od doręczenia na zarzuty (art. 480² § 2 pkt 3 KPC), a wobec pierwotnego wierzyciela może w nich podnosić zarzuty wynikające z umowy pożyczki. Przy kredycie konsumenckim nie wolno też wyłączać ani ograniczać zarzutów konsumenta wobec nabywcy wierzytelności (art. 44 ustawy o kredycie konsumenckim).
Źródła
Najczęściej zadawane pytania
- Czy weksel in blanco jest bezpieczny dla pożyczkobiorcy?
- Ryzyko ogranicza deklaracja wekslowa i art. 485 § 2 KPC: wierzyciel pozywający konsumenta z weksla musi dołączyć umowę i deklarację, więc sąd może sprawdzić, czy kwota na wekslu odpowiada umowie.
- Co zrobić z wekslem po spłacie pożyczki?
- Zażądać zwrotu weksla albo pisemnego potwierdzenia jego zniszczenia. Niezwrócony weksel mógłby zostać bezpodstawnie uzupełniony i przedstawiony do zapłaty.