Emerytury groszowe 2026: 473 tys. Polaków poniżej minimalnej, rekordzistka dostaje 2 grosze

473 tys. Polaków pobiera dziś emeryturę niższą od minimalnej 1978,49 zł brutto, a dwie osoby dostają po 2 grosze miesięcznie - dane przedstawił prezes ZUS (Zakład Ubezpieczeń Społecznych) Liwiusz Laska na Forum Ekonomicznym w Karpaczu we wrześniu 2026 r. Jeśli masz 37 lat, 85 tys. zł oszczędności i 2,5 tys. zł miesięcznej nadwyżki, to nie jest historia o cudzych seniorach - to sygnał, że o własnym kapitale emerytalnym trzeba zdecydować grubo przed sześćdziesiątką.

Ile osób dostaje emeryturę niższą niż minimalna?

459 317 emerytur nowosystemowych wypłaconych w grudniu 2025 r. było niższych niż świadczenie minimalne - to 10,1 proc. wszystkich emerytur z nowego systemu (dane ZUS). Liczba rośnie w oczach: rok wcześniej takich świadczeń było o niemal 30 tys. mniej, czyli w skali roku przybyło ich ponad 6 proc.

Prezes ZUS Liwiusz Laska, powołany na to stanowisko 1 lipca 2026 r. przez premiera Donalda Tuska, podał na Forum Ekonomicznym w Karpaczu we wrześniu 2026 r., że łączna liczba emerytów poniżej progu minimalnego sięga już 473 tys. osób. To populacja większa niż całe miasto Poznań.

Emerytura minimalna od 1 marca 2026 r. wynosi 1978,49 zł brutto (ZUS). Osoby poniżej tego progu nie dostają dopłaty z budżetu do minimum, bo nie spełniły warunku stażu ubezpieczeniowego - i to jest sedno całego zjawiska.

"Korzystnym rozwiązaniem byłoby wypłacanie takich świadczeń zbiorczo, np. z całego roku." - Liwiusz Laska, prezes ZUS, Forum Ekonomiczne w Karpaczu, wrzesień 2026 r.

Dlaczego w ogóle powstają emerytury groszowe?

Emerytury groszowe biorą się z bardzo krótkiego stażu składkowego po 1998 r. albo jego całkowitego braku (ZUS). W nowym systemie wysokość świadczenia to prosty ułamek: cały zgromadzony kapitał dzielony przez statystyczną liczbę miesięcy dalszego życia. Ktoś, kto odprowadził jedną składkę i uzbierał kilkanaście złotych, dostaje po podziale dosłownie grosze miesięcznie. Rekord należy do kobiety z oddziału ZUS w Biłgoraju, która przepracowała jeden dzień - jej świadczenie to 2 grosze.

Według Oskara Sobolewskiego, prawnika w kancelarii Wojewódka i Wspólnicy oraz eksperta Instytutu Emerytalnego (komentarze medialne, 2026 r.), obsługa świadczenia rzędu 20 groszy kosztuje ZUS więcej niż samo świadczenie, a sensowniejsza byłaby jednorazowa wypłata całej uzbieranej kwoty, na przykład 50 zł. Problem nie jest więc finansowy dla budżetu - jest logistyczny dla instytucji i upokarzający dla emeryta.

Kogo najbardziej dotyczą głodowe emerytury?

Kobiety stanowiły 76,3 proc. pobierających emerytury niższe od minimalnej na koniec 2025 r. (ZUS). Składa się na to niższy o pięć lat wiek emerytalny, przerwy w karierze na opiekę nad dziećmi i częstsze zatrudnienie na umowach bez pełnego oskładkowania. Skalę luki widać w danych: przy waloryzacji z marca 2023 r. przeciętna emerytura mężczyzny wynosiła 4103,07 zł brutto, a kobiety 2792,86 zł (dane GUS i ZUS) - różnica ponad 1300 zł miesięcznie.

Problem przestaje być jednak wyłącznie kobiecy. Udział mężczyzn wśród pobierających groszowe świadczenia urósł z 1,2 proc. w grudniu 2014 r. do 23,7 proc. w grudniu 2025 r. (ZUS). To efekt umów śmieciowych, pracy w szarej strefie i długich wyjazdów zarobkowych za granicę bez opłacania składek w Polsce. Więcej o mechanizmie tej nierówności pisaliśmy w analizie wieku emerytalnego kobiet i luki 1557 zł.

Co zrobić, żeby nie skończyć z głodową emeryturą?

Warunkiem gwarantowanej minimalnej emerytury 1978,49 zł jest 20 lat stażu składkowego dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn (ZUS) - dopiero po jego spełnieniu budżet dopłaca różnicę między kapitałem a minimum. Jeśli do stażu brakuje kilku lat, można je uzupełnić dobrowolnymi składkami emerytalno-rentowymi opłacanymi bezpośrednio w ZUS, także wstecz za wybrane okresy. To pierwszy krok obronny.

Drugi to własny kapitał poza systemem ZUS. Przy 2,5 tys. zł miesięcznej nadwyżki i 85 tys. zł już odłożonych masz realne narzędzia z ulgą podatkową. Limit wpłat na IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego - odpis od podstawy PIT) w 2026 r. wynosi 11 304 zł na etacie, bo to 1,2-krotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia 9420 zł (Ministerstwo Finansów). Wpłacając pełny limit i będąc w drugim progu PIT (32 proc.), odzyskujesz 3 617 zł podatku rocznie - czyli niemal jedna trzecia wpłaty wraca do Ciebie od razu. Osoby na działalności mają limit 16 956 zł, a równoległe IKE (Indywidualne Konto Emerytalne, zwolnione z podatku Belki przy wypłacie po 60. roku życia) daje dodatkowe 28 260 zł rocznie.

Całą mechanikę ulg i realny zwrot dla różnych profili rozpisaliśmy w pełnej analizie IKE i IKZE 2026, a ile kapitału trzeba mieć na danym etapie życia - w benchmarku oszczędności wg wieku. Zanim jednak zdecydujesz, czy nadwyżkę kierować na trzeci filar, czy raczej nadpłacać kredyt, policz swój wariant w Decyzjomacie Nadpłata i sprawdź efekt ulgi w kalkulatorze IKE i IKZE. Jeśli równolegle spłacasz hipotekę, ten sam bilans warto zweryfikować w Decyzjomacie Hipotecznym.

Efekt procentu składanego robi tu robotę, której ZUS nie odtworzy. Przy 2,5 tys. zł miesięcznie odkładanych przez 20 lat i realnym zwrocie 5 proc. rocznie uzbierasz około 1 mln zł - sam to sprawdziłem w kalkulatorze procentu składanego. To różnica między dodatkiem 2 groszy a drugą, prywatną emeryturą.

Moja ocena: wypłata raz w roku łata koszty, nie problem

473 tys. świadczeń poniżej minimum to 10,1 proc. emerytur nowosystemowych i liczba rośnie ponad 6 proc. rocznie (ZUS) - i tu powiem wprost: propozycja prezesa Laski, by groszowe emerytury wypłacać zbiorczo raz w roku, rozwiązuje problem kosztów obsługi po stronie ZUS, a nie problem seniora, który zwyczajnie nie ma z czego żyć. To operacja księgowa, nie reforma.

Realnym problemem jest konstrukcja systemu zdefiniowanej składki - dostajesz dokładnie tyle, ile wpłaciłeś, bez litości dla przerw w karierze. Uważam, że dopóki nie powiążemy prawa do minimum z realnym mechanizmem uzupełniania stażu, statystyka będzie tylko puchła. Podobny wektor pokazują prognozy dla dzisiejszych czterdziesto- i pięćdziesięciolatków, których część ZUS liczy emeryturę rzędu 800 zł.

Więcej naszych analiz o świadczeniach i kapitale emerytalnym znajdziesz w hubie kategorii emerytury. A jeśli chcesz wiedzieć, gdzie stoisz - następny krok jest prosty: zaloguj się na PUE ZUS, sprawdź prognozę i lata składkowe, a lukę do godnej emerytury policz jeszcze w tym tygodniu, nie za dwadzieścia lat.

FAQ

Ile wynosi najniższa emerytura wypłacana przez ZUS?

2 grosze miesięcznie to najniższe świadczenie w Polsce, wypłacane przez oddział ZUS w Biłgoraju kobiecie, która przepracowała w życiu jeden dzień (dane ZUS, wrzesień 2026 r.). Takie kwoty biorą się z podziału kilkunastu złotych zgromadzonego kapitału przez statystyczną liczbę miesięcy dalszego trwania życia.

Kto ma prawo do emerytury minimalnej 1978,49 zł?

20 lat stażu składkowego dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn to warunek gwarantowanej emerytury minimalnej 1978,49 zł brutto od 1 marca 2026 r. (ZUS). Dopiero po jego spełnieniu budżet państwa dopłaca różnicę między Twoim kapitałem a progiem minimalnym. Bez wymaganego stażu dostajesz tylko tyle, ile wynika ze zgromadzonych składek.

Dlaczego emerytury groszowe dotyczą głównie kobiet?

76,3 proc. pobierających świadczenia poniżej minimum na koniec 2025 r. to kobiety (ZUS). Składają się na to niższy o pięć lat wiek emerytalny, przerwy w pracy na opiekę nad dziećmi oraz częstsze zatrudnienie bez pełnego oskładkowania. Efekt widać w luce: emerytura mężczyzny to średnio 4103,07 zł, a kobiety 2792,86 zł (marzec 2023).

Czy można dokupić brakujące lata stażu do emerytury?

Dobrowolne ubezpieczenie emerytalno-rentowe pozwala opłacić składki bezpośrednio w ZUS i uzupełnić brakujące okresy, także wstecz za wybrane lata. To sposób, by dobić do 20 lub 25 lat stażu i odblokować prawo do dopłaty do minimum. Opłaca się szczególnie osobom, którym brakuje 2-4 lat składkowych.

Ile realnie daje IKZE w 2026 roku?

11 304 zł to limit wpłat na IKZE na etacie w 2026 r., a osoby na działalności mają 16 956 zł (Ministerstwo Finansów). Wpłacając pełny limit w drugim progu PIT (32 proc.), odzyskujesz 3 617 zł podatku rocznie. Przy podatku 12 proc. zwrot to 1 356 zł. Pieniądze wracają już w rozliczeniu rocznym.

Czy emerytura w wysokości 2 groszy podlega waloryzacji?

2 grosze i inne świadczenia groszowe formalnie podlegają corocznej waloryzacji, ale procentowy wzrost naliczany od tak niskiej podstawy daje ułamek grosza i w praktyce niczego nie zmienia. Dlatego prezes ZUS Liwiusz Laska proponuje wypłacać je zbiorczo raz w roku zamiast comiesięcznych mikroprzelewów, których obsługa kosztuje więcej niż samo świadczenie.

Narzędzia do Twojej decyzji

• Decyzjomat Nadpłata - emerytura czy spłata kredytu
• Kalkulator IKE i IKZE
• Kalkulator FIRE
• Kalkulator PPK
• Kalkulator procentu składanego