W skrócie
- 8% VAT na węgiel, brykiet i pellet zamiast 23% - tak brzmi propozycja PiS z konferencji z 26 października 2026 r. (TVN24, PAP).
- 5% VAT na energię elektryczną i ciepło zamiast 23%, czyli najniższa stawka, na jaką pozwalają unijne przepisy o VAT.
- Przemysław Czarnek szacuje oszczędność na 250-300 zł za tonę opału i do 70 zł miesięcznie dla średniej rodziny - to wyliczenie polityka, nie projektu.
- Ministerstwo Finansów wyceniało obniżkę VAT na prąd do 5% na około 14 mld zł rocznie w warunkach 2026 r.
- Brak daty wejścia w życie i brak oszacowania kosztu w doniesieniach o projekcie - to największe znaki zapytania.
Prawo i Sprawiedliwość przedstawiło w poniedziałek 26 października 2026 r. projekt, który obniża VAT (podatek od towarów i usług) na węgiel, brykiet i pellet z 23% do 8%, a na energię elektryczną i ciepło z 23% do 5% (informacja PAP i TVN24). Przy rachunku za prąd 450 zł miesięcznie i 5 tonach opału po 2 400 zł oznaczałoby to około 2 250 zł oszczędności rocznie - jeśli sprzedawcy w pełni przeniosą niższą stawkę na ceny, a Sejm w ogóle projekt uchwali.
Co dokładnie proponuje PiS i jakie stawki VAT wchodzą w grę?
Projekt zakłada stawkę 8% VAT na wszystkie paliwa stałe (węgiel, brykiet, pellet) oraz 5% na energię elektryczną i ciepło, w obu przypadkach zamiast obecnych 23% (TVN24 na podstawie PAP, 26 października 2026 r.). Wiceprezes PiS Przemysław Czarnek nazwał pakiet „tanie ogrzewanie 1.0” i powiedział, że trzeba go uruchomić „już natychmiast”. Według TVN24 nie podano daty wejścia przepisów w życie ani kosztu dla budżetu.
Pomysł został zapowiedziany dwa dni wcześniej, w sobotę 24 października, na konferencji „Nadchodzi najdroższa zima w historii”. To ważny kontekst polityczny: PiS buduje opowieść o zimie, w której rachunki mają uderzyć w gospodarstwa domowe, i proponuje narzędzie podatkowe, a nie dopłaty.
Jak pokazują dane GUS, narracja ma oparcie w liczbach. Według szybkiego szacunku GUS za wrzesień 2026 r. (w relacjach medialnych) inflacja CPI (wskaźnik cen konsumpcyjnych) wyniosła 4,0% r/r wobec 3,4% w sierpniu, a nośniki energii podrożały o 4,9% r/r i 0,9% m/m. To jednak odczyt flash, który GUS jeszcze zrewiduje.
| Towar lub usługa | Stawka obecna | Stawka w projekcie | Spadek ceny brutto przy pełnym przeniesieniu |
|---|---|---|---|
| Węgiel, brykiet, pellet | 23% | 8% | ok. 12,2% |
| Energia elektryczna | 23% | 5% | ok. 14,6% |
| Ciepło (sieciowe) | 23% | 5% | ok. 14,6% |
| Paliwa silnikowe (osobny projekt PiS z 14 września 2026 r.) | 23% | 8% | ok. 12,2% |
Ile naprawdę zaoszczędzisz przy obniżce VAT do 8% i 5%?
Obniżka VAT z 23% do 8% zmniejsza cenę brutto o około 12,2%, a z 23% do 5% o około 14,6%, o ile cena netto nie wzrośnie (obliczenia redakcji na podstawie stawek z projektu). Przy cenie 2 400 zł brutto za tonę węgla daje to około 293 zł oszczędności, czyli mieści się w widełkach 250-300 zł podanych przez Czarnka.
Nie jest to przypadek: widełki polityka odpowiadają cenie tony rzędu 2 050-2 460 zł. Jeśli płacisz więcej, oszczędność będzie proporcjonalnie większa, ale tylko pod warunkiem, że skład opału nie podniesie marży. Moim zdaniem właśnie to jest najsłabszy punkt obietnicy, bo na rynku węgla i pelletu sprzedawców jest wielu i część z nich chętnie zatrzyma różnicę.
W tabeli niżej przeliczamy trzy typowe scenariusze gospodarstwa domowego. To kalkulacja matematyczna dla przykładowych wydatków, nie prognoza cen.
| Wydatek roczny brutto dziś | Stawka w projekcie | Wydatek po zmianie | Oszczędność rocznie |
|---|---|---|---|
| Prąd 5 400 zł (450 zł/mc) | 5% | 4 610 zł | ok. 790 zł |
| Węgiel 12 000 zł (5 t po 2 400 zł) | 8% | 10 537 zł | ok. 1 463 zł |
| Razem prąd i węgiel 17 400 zł | 5% i 8% | 15 147 zł | ok. 2 253 zł |
Dla porównania: deklarowane przez Czarnka 70 zł miesięcznie to 840 zł rocznie. Ta kwota pasuje do gospodarstwa, które korzysta z prądu i ogrzewa dom ciepłem sieciowym albo pelletem w mniejszej skali. Dom z piecem węglowym i zużyciem 5 ton w sezonie wypada wyraźnie lepiej.
Ile kosztowałaby obniżka VAT i kto za nią zapłaci?
Ministerstwo Finansów oszacowało, że obniżka VAT na energię elektryczną z 23% do 5% kosztowałaby budżet około 14 mld zł w warunkach 2026 r., przy czym resort zastrzegł, że nie da się precyzyjnie wydzielić wpływów z VAT od sprzedaży prądu (wyliczenie MF oparte na danych GUS z 2022 r., cytowane przez xyz.pl).
To szacunek z debaty o prezydenckim projekcie cen energii, nie o projekcie PiS, więc traktuję go jako rząd wielkości.
Minister finansów Andrzej Domański oceniał w tamtej dyskusji, że obniżenie VAT na prąd oznacza konieczność podwyżek w innych obszarach, i nie uważa tego rozwiązania za systemowe (relacja Eska.pl, bez ustalonej daty wypowiedzi). Tymczasem budżet państwa ma już w 2027 r. wiele pozycji pod presją, a opłaty koncesyjne w projekcie UD457 mają wzrosnąć dziesięciokrotnie, co rząd wiąże z potrzebą dochodów.
Do 14 mld zł za prąd trzeba doliczyć ubytek na cieple i paliwach stałych, którego nikt dotąd nie podał. Rzecz w tym, że ktoś musi tę lukę sfinansować, a z wypowiedzi Domańskiego wynika, że rząd widzi tylko dwie drogi - wyższe podatki gdzie indziej albo większy deficyt.
Niższy VAT działa szybko i bez wniosków, ale pomoc dostaje każdy proporcjonalnie do rachunku - najwięcej więc gospodarstwa, które zużywają najwięcej, a nie te, którym najtrudniej.
Czy obniżka VAT jest lepsza od dopłat? Moja ocena
Obniżka VAT jest tańsza w obsłudze niż dopłaty, ale gorzej adresowana: korzysta z niej właściciel 300-metrowego domu bardziej niż rodzina w bloku z małym rachunkiem. W 2022 r. rząd stosował już obniżki VAT na gaz i ciepło (do 8%), a ceny i tak rosły, bo największy wpływ na rachunki miała cena hurtowa energii, nie podatek.
Projekt PiS zapowiedziano 26 października 2026 r. bez daty wejścia w życie i bez wyceny kosztu, więc to w praktyce zapowiedź, nie ustawa (TVN24). Moim zdaniem ma sens jako sygnał polityczny, ale słabo wypada jako polityka cenowa. Koalicja rządząca ma większość w Sejmie, a PiS składa wniosek jako opozycja. Z doświadczenia wiemy, że poselskie projekty opozycji w sprawie obniżek VAT, choćby ten z 14 września 2026 r. dotyczący paliw, trafiają do zamrażarki albo są odrzucane już w pierwszym czytaniu.
Do tego dochodzi wymiar unijny. Zgodnie z art. 98 i 99 dyrektywy VAT 2006/112/WE (EUR-Lex) minimalna obniżona stawka wynosi 5%, a lista towarów, które można nią objąć, jest ograniczona, więc zastosowanie 5% do prądu i ciepła mieści się w przepisach, natomiast stawka na paliwa stałe wymaga osobnego sprawdzenia z listą w załączniku III. Tego aspektu w doniesieniach o projekcie nie znalazłem, więc nie rozstrzygam go za autorów.
Alternatywą są dotacje inwestycyjne, które obniżają rachunek trwale. Przeczytaj, jak działa dotacja na magazyn energii do 19 tys. zł z programu PME2 albo jak wygląda bon ciepłowniczy do 3 500 zł. Zmiany w programie Czyste Powietrze od 20 lipca 2026 r. podnoszą dotacje o 10%, co przy wymianie kotła daje większy efekt niż jednorazowa obniżka VAT.
Liczby dla domowego budżetu: co 2 253 zł oznacza w Twojej sytuacji?
Przy dochodzie gospodarstwa 19 000 zł miesięcznie i racie kredytu 3 200 zł oszczędność 2 253 zł rocznie to około 188 zł miesięcznie, czyli mniej niż 6% raty (obliczenia redakcji). Nie zmieni to Twojej zdolności kredytowej ani planu spłaty, ale pokryje mniej więcej połowę miesięcznej nadwyżki 2 500 zł w skali roku.
Co z tym zrobić? Gdyby projekt wszedł w życie, oszczędność warto potraktować jak małą, stałą nadpłatę. Przy saldzie kredytu 580 tys. zł i oprocentowaniu 6,3% dodatkowe 188 zł miesięcznie skróciłoby okres spłaty o kilka miesięcy - sprawdź dokładny wynik w Decyzjomacie Nadpłata albo w kalkulatorze procentu składanego. To jednak tylko wariant obliczeniowy, nie rekomendacja: dopóki ustawa nie istnieje, nie planuj budżetu domowego na takim założeniu.
Sprawdź też, jak inflacja zjada Twoją siłę nabywczą w kalkulatorze inflacji, bo przy CPI 4,0% r/r (GUS, szybki szacunek za wrzesień 2026 r.) to właśnie wzrost cen, a nie VAT, decyduje o rachunku za zimę. Jeśli planujesz kredyt, zobacz Decyzjomat Hipoteczny i zasadę opisaną w tekście o tym, ile powinna wynosić rata kredytu.
Szerszy kontekst polityki i rynku finansowego znajdziesz w hubie kategorii finanse.
Kiedy projekt może wejść w życie i co obserwować?
Na razie nie ma terminu: według TVN24 projekt zapowiedziano 26 października 2026 r. bez daty wejścia w życie, a sam Czarnek mówi tylko o uruchomieniu „natychmiast”. Procedura wymaga złożenia projektu w Sejmie, trzech czytań, stanowiska Senatu i podpisu prezydenta, a zmiany stawek VAT zwykle wchodzą w życie pierwszego dnia miesiąca po publikacji w Dzienniku Ustaw.
Obserwuj trzy rzeczy. Pierwsza to pierwsze czytanie w Sejmie i to, czy marszałek skieruje projekt do komisji. Druga to opinia Ministerstwa Finansów z wyceną kosztu, bo bez niej nie poznamy skali ubytku. Trzecia to listopadowe ceny opału: jeśli sprzedawcy zaczną podnosić marże w oczekiwaniu na obniżkę, efekt może być odwrotny do zamierzonego.
Otwarte pozostaje pytanie, czy rząd nie przejmie części pomysłu. W 2022 r. obniżki VAT na energię wprowadzono właśnie w tempie ekspresowym, gdy ceny rosły, a politycznie nie dało się czekać. Jeśli zima 2026/27 okaże się naprawdę droga, wersja złagodzona, na przykład tylko dla ciepła sieciowego, nie jest wykluczona.
Narzędzia do Twojej decyzji
Najczęstsze pytania
- Jaki VAT na węgiel i prąd proponuje PiS?
- 8% VAT na węgiel, brykiet i pellet oraz 5% na energię elektryczną i ciepło - obecnie obowiązuje 23% (TVN24, PAP, 26 października 2026 r.). Projekt zapowiedział wiceprezes PiS Przemysław Czarnek pod nazwą „tanie ogrzewanie 1.0”. Daty wejścia w życie ani kosztu dla budżetu w doniesieniach nie podano.
- Ile zaoszczędzę na węglu przy VAT 8%?
- Około 12,2% ceny brutto, czyli przy tonie za 2 400 zł około 293 zł, a przy 5 tonach około 1 463 zł rocznie. Czarnek mówi o 250-300 zł za tonę. To obliczenie zakłada, że sprzedawca w pełni przeniesie niższy podatek na cenę, co nie jest gwarantowane.
- Ile kosztowałaby budżet obniżka VAT na prąd do 5%?
- Około 14 mld zł rocznie w warunkach 2026 r., według szacunku Ministerstwa Finansów opartego na danych GUS z 2022 r. i cytowanego przez xyz.pl. Resort zaznaczył, że wpływów z VAT od prądu nie da się wydzielić precyzyjnie. Koszt projektu PiS nie został jeszcze podany.
- Kiedy obniżka VAT na ogrzewanie wejdzie w życie?
- 26 października 2026 r. zapowiedziano projekt bez daty wejścia w życie, więc terminu nie ma. Wymaga on trzech czytań w Sejmie, stanowiska Senatu i podpisu prezydenta. Przy obecnym układzie sił opozycyjny projekt ma ograniczone szanse na szybkie uchwalenie.
- Czy mój rachunek za prąd 450 zł spadnie po obniżce VAT do 5%?
- Spadnie o około 66 zł miesięcznie, do około 384 zł, czyli o 14,6% (obliczenia redakcji dla stawek 23% i 5%). Rocznie to około 790 zł. Efekt zależy od tego, czy sprzedawca energii nie podniesie ceny netto po zmianie stawki.
- Czy lepiej obniżać VAT czy dawać dopłaty do ogrzewania?
- Obniżka VAT działa automatycznie i dla wszystkich, ale najwięcej zyskują gospodarstwa o największym zużyciu. Dopłaty, takie jak bon ciepłowniczy od 1000 do 3500 zł, są lepiej adresowane do uboższych, lecz wymagają wniosku. Wybór zależy od celu polityki, a nie od jednej liczby.
- Jak inflacja wpływa na ceny energii zimą 2026?
- Szybki szacunek GUS za wrzesień 2026 r. pokazuje CPI 4,0% r/r, a nośniki energii podrożały o 4,9% r/r (relacje medialne, dane do potwierdzenia na stat.gov.pl). Ceny paliw do transportu były wyższe o 36,1% r/r, więc wpływ energii na budżet domowy rośnie.
Nadpłacać czy inwestować? Decyzjomat Nadpłata da werdykt
- NADPŁAĆ, INWESTUJ, PODZIEL lub PODUSZKA - z policzoną oszczędnością dla Twojej sytuacji
- Efektywny spread nadpłaty vs ETF/IKE/IKZE z uwzględnieniem podatku Belki i ulg
- Poduszka bezpieczeństwa - ile faktycznie trzymać przy Twoim DSTI i dochodzie
