Jednostka uczestnictwa
Tytuł uczestnictwa w funduszu otwartym, którego wartość odzwierciedla udział w aktywach netto funduszu.
Jednostka uczestnictwa to tytuł prawny, który inwestor otrzymuje w zamian za wpłatę do funduszu inwestycyjnego otwartego. Reprezentuje proporcjonalny udział w aktywach netto funduszu. Fundusz otwarty zbywa jednostki i odkupuje je na żądanie uczestnika, a z chwilą odkupienia są one umarzane z mocy prawa (art. 82 ustawy o funduszach inwestycyjnych).
Wartość jednostki liczy się, dzieląc wartość aktywów netto funduszu przez liczbę jednostek w obrocie. Fundusz wycenia je zwykle w każdym dniu sesyjnym. Przykład na hipotetycznych liczbach: fundusz ma aktywa netto 50 mln zł i 400 000 jednostek, więc jednostka jest warta 125 zł. Gdy aktywa wzrosną do 55 mln zł bez nowych wpłat, jednostka podrożeje do 137,50 zł. Nowa wpłata 10 000 zł kupi wtedy około 72,73 jednostki, bo fundusz dopuszcza ułamkowe części.
Ustawa przewiduje kilka cech, które odróżniają jednostki od akcji. Fundusz nie może różnicować praw majątkowych uczestników mających jednostki tej samej kategorii (art. 83 ust. 1). Jednostki nie mogą być zbyte osobom trzecim, ale podlegają dziedziczeniu i mogą być przedmiotem zastawu (art. 83 ust. 2-4). Inwestor nie sprzedaje ich na giełdzie, tylko zleca odkupienie funduszowi. Inaczej działa ETF, którego tytuły uczestnictwa kupuje się i sprzedaje na giełdzie.
Zlecenie odkupienia realizowane jest po wycenie z dnia realizacji, której inwestor nie zna w chwili składania zlecenia. Przy umorzeniu jednostek z zyskiem pobierany jest 19% podatku Belki, a TFI wystawia PIT-8C. Zamiana jednostek między subfunduszami tego samego funduszu parasolowego nie powoduje obowiązku zapłaty podatku.
Fundusz może tworzyć różne kategorie jednostek uczestnictwa, różniące się opłatami za zarządzanie, sposobem dystrybucji czy minimalną wpłatą. Jednostki tej samej kategorii dają takie same prawa majątkowe, ale między kategoriami wyniki mogą się różnić właśnie o koszty. Dlatego przy porównywaniu wyników funduszu trzeba sprawdzić, której kategorii dotyczą, bo jednostki kupowane w banku i przez platformę internetową bywają różnie obciążone.
Zakup jednostek na IKE lub IKZE pozwala uniknąć podatku przy umorzeniu wewnątrz konta. Wpływ kosztów i czasu na wartość inwestycji pokazuje kalkulator procentu składanego.
Źródła
Najczęściej zadawane pytania
- Jak obliczyć wartość jednostki uczestnictwa?
- Wartość aktywów netto funduszu dzieli się przez liczbę jednostek w obrocie. Przykład: 50 mln zł aktywów netto i 400 000 jednostek dają 125 zł za jednostkę.
- Czy jednostki uczestnictwa podlegają dziedziczeniu?
- Tak, art. 83 ust. 3 ustawy o funduszach inwestycyjnych przesądza, że jednostka uczestnictwa podlega dziedziczeniu. Uczestnik może też wskazać osobę, której zostaną wypłacone środki po jego śmierci.