Fundusz inwestycyjny
Osoba prawna, która lokuje pieniądze wielu uczestników w papiery wartościowe według określonej polityki inwestycyjnej.
Fundusz inwestycyjny to osoba prawna, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków zebranych od uczestników w papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe określone w ustawie (art. 3 ust. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych). Fundusz tworzy, zarządza nim i reprezentuje go towarzystwo funduszy inwestycyjnych (art. 4 ust. 1). Aktywa funduszu przechowuje niezależny depozytariusz, więc nie mieszają się z majątkiem towarzystwa.
Ustawa przewiduje trzy formy: fundusz inwestycyjny otwarty (FIO), specjalistyczny fundusz inwestycyjny otwarty (SFIO) i fundusz inwestycyjny zamknięty (FIZ) (art. 14 ust. 3). W funduszu otwartym uczestnik kupuje i umarza jednostki uczestnictwa na żądanie, a w zamkniętym nabywa certyfikaty inwestycyjne. Ze względu na politykę inwestycyjną wyróżnia się m.in. fundusze pieniężne, obligacyjne, mieszane, akcyjne i indeksowe.
Przykład na hipotetycznych liczbach: inwestor wpłaca 5 000 zł, gdy jednostka kosztuje 125 zł, i otrzymuje 40 jednostek. Po dwóch latach wartość jednostki wynosi 140 zł, więc inwestycja jest warta 5 600 zł. Przy umorzeniu fundusz pobiera 19% podatku Belki od 600 zł zysku, czyli 114 zł, a inwestor otrzymuje 486 zł zysku netto. Wycena jednostki uwzględnia już pobrane opłaty za zarządzanie (TER).
Fundusz musi przestrzegać ustawowych zasad ograniczania ryzyka inwestycyjnego (art. 3 ust. 3), w tym limitów lokat w papiery jednego emitenta określonych w dalszych przepisach ustawy. Nie gwarantuje to jednak zysku: wartość jednostek funduszu akcyjnego może w krótkim czasie spaść o kilkadziesiąt procent. Jednostki funduszy nie są objęte gwarancją BFG, nawet jeśli kupuje się je w banku.
Fundusze różnią się poziomem ryzyka i horyzontem. Fundusz pieniężny inwestuje w krótkie instrumenty dłużne i depozyty, więc jego wycena zmienia się niewiele, a wynik zbliżony jest do stóp procentowych. Fundusz obligacyjny reaguje na zmiany rentowności obligacji, a akcyjny na koniunkturę giełdową. Każdy fundusz określa w prospekcie politykę inwestycyjną i benchmark, z którym porównuje wyniki, co ułatwia ocenę zarządzającego.
Zysk z funduszu można zwolnić z podatku Belki, kupując jednostki na IKE, IKZE albo, od 2027 r., na OKI, z zachowaniem warunków każdego z tych kont. Porównanie kont opisuje strona konta z ulgą podatkową.
Źródła
Najczęściej zadawane pytania
- Czy fundusze inwestycyjne są bezpieczne?
- Aktywa funduszu są oddzielone od majątku TFI i przechowywane przez depozytariusza, a fundusz działa pod nadzorem KNF. Nie chroni to przed spadkiem wartości inwestycji, a jednostek nie obejmuje gwarancja BFG.
- Jaki podatek płaci się od zysku z funduszu?
- 19% podatku Belki od dochodu przy umorzeniu jednostek. Zysk rozlicza się w PIT-38 na podstawie PIT-8C od TFI. Na IKE, IKZE i OKI obowiązują zasady tych kont.