Piramida finansowa

Piramida finansowa to mechanizm, w którym obiecane zyski są wypłacane z pieniędzy wpłacanych przez kolejnych uczestników, a nie z przychodów z rzeczywistej działalności czy inwestycji. Odmianą jest schemat Ponziego, w którym organizator sam „wypłaca zyski", oraz system z nagrodą za wciągnięcie nowych osób. Konstrukcja działa, dopóki napływ nowych wpłat przewyższa wypłaty, a potem upada i większość uczestników traci pieniądze.

Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym uznaje za nieuczciwą w każdych okolicznościach praktykę polegającą na zakładaniu, prowadzeniu lub propagowaniu systemów promocyjnych typu piramida, w których konsument wykonuje świadczenie w zamian za korzyści zależne przede wszystkim od wprowadzenia innych konsumentów do systemu (art. 7 pkt 14). Przyjmowanie pieniędzy w celu obciążania ich ryzykiem bez zezwolenia jest też przestępstwem z art. 171 Prawa bankowego.

Matematyka pokazuje, dlaczego piramida musi upaść. Przykład na hipotetycznych liczbach: jeśli każdy uczestnik ma wciągnąć 6 kolejnych osób, to na dziesiątym poziomie potrzeba 6¹⁰, czyli ponad 60 mln nowych uczestników, więcej niż wynosi liczba ludności Polski. Podobnie obietnica 5% zysku miesięcznie oznacza około 80% rocznie (1,05¹²), czego nie daje żadna legalna, bezpieczna inwestycja.

Typowe sygnały to gwarantowany wysoki zysk, brak jasnego opisu źródła dochodu, nacisk na pozyskiwanie znajomych, wypłaty „bonusów" w zamian za kolejne wpłaty, utrudnione wypłaty i prośby o reinwestowanie zysków. Często piramidy podszywają się pod handel kryptowalutami, złotem albo „algorytmy inwestycyjne".

Piramidę od legalnego marketingu sieciowego odróżnia źródło dochodu: w legalnym modelu wynagrodzenie pochodzi głównie ze sprzedaży produktów klientom końcowym, a nie z opłat wnoszonych przez nowych uczestników. W piramidzie produkt bywa pretekstem, a zarobek zależy od rekrutacji. Wcześni uczestnicy mogą rzeczywiście otrzymać wypłaty, co uwiarygadnia system i pomaga w pozyskiwaniu kolejnych wpłat, dopóki napływ pieniędzy nie ustanie.

Przed wpłatą warto sprawdzić listę ostrzeżeń publicznych KNF i zezwolenia podmiotu. Realny poziom bezpiecznego zysku wyznaczają stopy procentowe: oprocentowanie lokat i obligacji skarbowych, które publikuje strona obligacje skarbowe.