Przychód a dochód

Przychód to kwota otrzymana lub należna z danego źródła: pensja brutto, wartość faktur w firmie, czynsz z najmu, cena sprzedaży akcji. Dochód to nadwyżka przychodu nad kosztami jego uzyskania (art. 9 ust. 2 ustawy o PIT). Gdy koszty przewyższają przychód, powstaje strata, którą w wielu źródłach można odliczać w kolejnych latach.

Od dochodu odejmuje się jeszcze zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne i ulgi odliczane od dochodu (IKZE, internet, rehabilitacja, darowizny). Tak powstaje podstawa obliczenia podatku, do której stosuje się skalę albo stawkę liniową. Na ryczałcie kosztów się nie odlicza: stawka dotyczy przychodu, pomniejszonego tylko o składki i kilka ustawowych odliczeń.

Przykład pracownika w 2026 r.: pensja 8000 zł brutto to przychód. Po odjęciu składek ZUS pracownika (1096,80 zł) i kosztów uzyskania 250 zł zostaje podstawa ok. 6653 zł, od której pracodawca liczy zaliczkę. Przykład firmy: faktury na 15 000 zł netto miesięcznie i koszty 4 000 zł dają 11 000 zł dochodu na skali lub liniowym, ale ryczałtowiec płaci podatek od całych 15 000 zł.

Rozróżnienie ma znaczenie także poza PIT. Limit zwolnienia z VAT, limit Małego ZUS Plus i limit wejścia na ryczałt liczy się od przychodu, natomiast składkę zdrowotną na skali i liniowym od dochodu. Banki przy zdolności kredytowej przedsiębiorcy zwykle patrzą na dochód z zeznania, a przy ryczałcie na przychód pomniejszony o podatek i składki.

W działalności gospodarczej przychodem są kwoty należne, nawet jeśli klient jeszcze nie zapłacił: przychód powstaje co do zasady w dniu wykonania usługi lub wydania towaru, nie później niż w dniu wystawienia faktury albo otrzymania zapłaty (art. 14 ust. 1c). Na etacie przychodem są pieniądze faktycznie otrzymane lub postawione do dyspozycji, a także świadczenia w naturze, np. prywatne używanie służbowego samochodu czy opłacony przez pracodawcę pakiet sportowy (art. 11 i 12).

Zależność między brutto, dochodem i netto pokazuje kalkulator wynagrodzenia netto.