VAT (podatek od towarów i usług)

VAT obciąża sprzedaż towarów i usług na każdym etapie obrotu, ale ekonomicznie płaci go konsument. Przedsiębiorca będący czynnym podatnikiem dolicza VAT należny do swoich faktur, a od niego odlicza VAT naliczony z faktur zakupowych związanych ze sprzedażą opodatkowaną (art. 86 ustawy o VAT). Do urzędu wpłaca różnicę; gdy naliczony przewyższa należny, może przenieść nadwyżkę na kolejny okres albo wnioskować o zwrot.

Stawki w 2026 r.: podstawowa 23%, obniżone 8% (m.in. część usług budowlanych w budownictwie mieszkaniowym, gastronomia, przewóz osób) i 5% (towary z załącznika nr 10, m.in. podstawowa żywność i książki) oraz 0% w wewnątrzwspólnotowej dostawie i eksporcie (art. 41). Ustawa zapisuje stawki 22% i 7%, ale art. 146ef podnosi je do 23% i 8% do czasu obwieszczenia Ministra Finansów. Część czynności, np. usługi medyczne, edukacyjne, finansowe czy najem mieszkań na cele mieszkaniowe, jest zwolniona (art. 43).

Przykład: usługa za 1 000 zł netto ze stawką 23% to 230 zł VAT i 1230 zł brutto. Gdy znasz kwotę brutto, VAT liczy się stawką obliczeniową: 18,7% brutto, czyli z 1230 zł brutto 230 zł VAT (art. 146eg). Jeśli ten przedsiębiorca kupił do usługi materiały za 400 zł netto z VAT 92 zł, do urzędu wpłaci 138 zł.

Obowiązek podatkowy w VAT powstaje co do zasady z chwilą dostawy towaru lub wykonania usługi, nawet jeśli klient zapłaci później (art. 19a ust. 1). Mali podatnicy mogą wybrać metodę kasową i rozliczać VAT dopiero po otrzymaniu zapłaty. Przy imporcie usług i nabyciu wewnątrzwspólnotowym VAT rozlicza nabywca, w mechanizmie odwrotnego obciążenia.

Czynnym podatnikiem zostaje się po złożeniu zgłoszenia VAT-R, a obowiązkowo po przekroczeniu limitu zwolnienia 240 000 zł sprzedaży albo przy czynnościach wyłączonych ze zwolnienia. Rozliczenie składa się w JPK_V7 do 25. dnia miesiąca, a faktury od 1 kwietnia 2026 r. co do zasady wystawia się w KSeF. Kwoty netto, VAT i brutto przeliczysz w kalkulatorze VAT.