Renta z tytułu niezdolności do pracy
Świadczenie z ZUS dla ubezpieczonego, który utracił zdolność do pracy i ma wymagany staż.
Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia warunki z art. 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS: jest niezdolny do pracy, ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy, niezdolność powstała w okresie ubezpieczenia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od jego ustania, i nie ma ustalonego prawa do emerytury ani nie spełnia warunków do jej uzyskania. Niezdolność ocenia lekarz orzecznik ZUS, który ustala, czy jest całkowita, czy częściowa, oraz trwała czy okresowa.
Wymagany staż zależy od wieku, w którym powstała niezdolność (art. 58 ust. 1): 1 rok przed ukończeniem 20 lat, 2 lata w wieku powyżej 20 do 22 lat, 3 lata powyżej 22 do 25 lat, 4 lata powyżej 25 do 30 lat i 5 lat powyżej 30 lat. W ostatnim przypadku 5 lat musi przypadać w ciągu dziesięciolecia przed złożeniem wniosku albo przed powstaniem niezdolności (art. 58 ust. 2). Przy wypadku w drodze do pracy lub z pracy stażu się nie wymaga (art. 57a).
Przykład na hipotetycznych liczbach: 34-latek, który przepracował 6 lat, w tym 5 lat w ciągu ostatniej dekady, i stał się niezdolny do pracy w trakcie zatrudnienia, spełnia warunek stażu. Gdyby z tych 6 lat tylko 3 przypadały na ostatnie 10 lat, warunek nie byłby spełniony, chyba że ma co najmniej 25 lat (kobieta) albo 30 lat (mężczyzna) okresu składkowego i jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 58 ust. 4).
Renta jest stała, gdy niezdolność jest trwała, albo okresowa, gdy jest czasowa (art. 59 ust. 1). Renta z tytułu częściowej niezdolności jest niższa niż z tytułu całkowitej. Rentę z tytułu całkowitej niezdolności podwyższa się do kwoty najniższej renty, która jest równa najniższej emeryturze. Renta podlega corocznej waloryzacji od 1 marca, a jej pobieranie może być zawieszone lub zmniejszone przy przekroczeniu progów przychodu z pracy.
Renta okresowa przysługuje na czas wskazany w orzeczeniu, a przed jego upływem trzeba złożyć wniosek o ponowne badanie, jeśli niezdolność trwa nadal. Osoby pobierające rentę mogą zostać skierowane na rehabilitację leczniczą w ramach prewencji rentowej ZUS. Osobną formą wsparcia jest świadczenie rehabilitacyjne po wyczerpaniu zasiłku chorobowego, gdy dalsze leczenie rokuje odzyskanie zdolności do pracy.
Renciści otrzymują też 13. i 14. emeryturę. Rentę rodzinną po zmarłym małżonku i jej łączenie z własną emeryturą opisuje kalkulator renty wdowiej.
Źródła
Najczęściej zadawane pytania
- Ile lat pracy trzeba mieć, żeby dostać rentę?
- Zależy od wieku powstania niezdolności: od 1 roku przed 20. rokiem życia do 5 lat powyżej 30 lat, przy czym 5 lat musi przypadać na ostatnie 10 lat (art. 58 ustawy o FUS). Przy wypadku w drodze do pracy staż nie jest wymagany.
- Kto orzeka o niezdolności do pracy?
- Lekarz orzecznik ZUS, który ustala, czy niezdolność jest całkowita czy częściowa oraz trwała czy okresowa. Od orzeczenia przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS.