Art. 113 ustawy o VAT: zwolnienie do 240 tys. zł w 2026 i utrata prawa

Art. 113 ustawy o VAT daje w 2026 roku zwolnienie do 240 000 zł sprzedaży, a nie do 200 000 zł jak w poprzednich latach - podwyżkę wprowadziła ustawa z 24 czerwca 2025 r. (druk sejmowy 1232). Jeśli fakturujesz 22 000 zł miesięcznie, limit przekroczysz w 11. miesiącu roku, więc znajomość reguł utraty zwolnienia ma dla Ciebie realną cenę.

Co mówi art. 113 ustawy o VAT i kto może korzystać ze zwolnienia podmiotowego?

Zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy o VAT (podatki.gov.pl) z podatku zwolniony jest podatnik mający siedzibę w Polsce, którego sprzedaż w poprzednim i bieżącym roku nie przekroczyła 240 000 zł (limit na 2026 r.). Jest to zwolnienie podmiotowe: dotyczy osoby prowadzącej firmę, a nie rodzaju sprzedawanego towaru, i obowiązuje automatycznie, bez składania wniosku.

Z przepisu może skorzystać każdy podatnik prowadzący działalność w Polsce: jednoosobowa firma, spółka cywilna czy osoba rozpoczynająca działalność. Według podatki.gov.pl przy starcie firmy nie trzeba wypełniać żadnego formularza, żeby ze zwolnienia korzystać. Wniosek, a właściwie aktualizacja formularza VAT-R w urzędzie skarbowym, jest potrzebny dopiero wtedy, gdy ktoś zarejestrowany jako podatnik VAT czynny chce przejść na zwolnienie albo z niego zrezygnować.

Zwolnienie przysługuje z mocy prawa, ale ma to swoją drugą stronę. Nikt Ci nie przypomni o przekroczeniu limitu, bo urząd nie wysyła powiadomień. Moim zdaniem to największa pułapka tego przepisu: pilnowanie progu spada w całości na przedsiębiorcę. Pomaga w tym kalkulator limitu VAT, w którym wpiszesz dotychczasową sprzedaż.

Jaki jest limit sprzedaży w 2026 roku i jak go liczyć?

Limit zwolnienia podmiotowego wynosi w 2026 roku 240 000 zł sprzedaży, czyli średnio 20 000 zł miesięcznie, wobec 200 000 zł obowiązujących do końca 2025 roku (podatki.biz, ustawa z 24 czerwca 2025 r.). Do limitu wlicza się wartość sprzedaży bez podatku, a nie kwoty brutto z faktur.

Dla porównania: średnia krajowa w sektorze przedsiębiorstw to 9266 zł (GUS, wrzesień 2026), więc limit odpowiada sprzedaży niespełna 2,2 razy większej niż roczne wynagrodzenie przeciętnego pracownika. Podwyżka o 20% jest zresztą pierwszą od wielu lat. Inflacja CPI wyniosła 3,5% rok do roku w październiku 2026 (GUS).

Przepis przejściowy dotyczy osób, które w 2025 roku sprzedały towary lub usługi za kwotę między 200 000 a 240 000 zł. Według uzasadnienia do druku 1232 oraz Forsalu mogą oni korzystać ze zwolnienia od 1 stycznia 2026 r. bez rocznej karencji.

Jak liczyć limit przy działalności rozpoczętej w trakcie roku?

Przy starcie w trakcie roku limit jest pomniejszany proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności (art. 113 ust. 9). Strona podatki.gov.pl nie podaje wzoru, więc w praktyce stosuje się proporcję w dniach.

Przykład z jawnym założeniem: działalność ruszyła 1 lipca 2026 roku, czyli masz 184 dni z 365. Limit wynosi wtedy 240 000 zł x 184 / 365 = około 120 986 zł. Ta sama firma, która sprzeda za 125 000 zł w pierwszym półroczu działalności, straci więc zwolnienie, choć w skali pełnego roku mieściłaby się w progu.

Kiedy i jak traci się zwolnienie po przekroczeniu limitu?

Według podatki.gov.pl zwolnienie traci moc od czynności, w której przekroczono limit 240 000 zł (art. 113 ust. 5 ustawy o VAT). Sprzedaż sprzed przekroczenia zostaje zwolniona, ale ta jedna transakcja i wszystkie późniejsze podlegają VAT w stawce właściwej dla danego towaru, zwykle 23%.

W Twojej sytuacji wygląda to tak: przy fakturowaniu 22 000 zł miesięcznie po 10 miesiącach masz 220 000 zł, a 11. faktura podnosi sumę do 242 000 zł, czyli o 2 000 zł ponad limit. Od tej faktury sprzedaż jest opodatkowana. Rozliczasz VAT należny, składasz JPK_VAT (jednolity plik kontrolny z ewidencją VAT) i możesz odliczać VAT z zakupów.

Powrót do zwolnienia jest możliwy najwcześniej po upływie roku, liczonego od końca roku, w którym je utraciłeś albo z niego zrezygnowałeś (art. 113 ust. 11). Jeśli przekroczysz próg w listopadzie 2026, zwolnienie odzyskasz najwcześniej od 1 stycznia 2028 roku, pod warunkiem że sprzedaż nie przekroczy wtedy limitu. Urząd skarbowy oczekuje też aktualizacji VAT-R. Jak zmienia się wystawianie dokumentów, opisaliśmy w poradniku o fakturze VAT i KSeF w 2026.

Jakie czynności i towary nie dają prawa do zwolnienia z art. 113?

Art. 113 ust. 13 ustawy o VAT wyklucza ze zwolnienia podatników sprzedających wybrane towary i usługi, m.in. nowe środki transportu oraz usługi prawnicze i doradcze, z wyjątkiem doradztwa rolniczego (podatki.gov.pl, ksiegowosc.infor.pl). Wystarczy jedna taka czynność, by stracić prawo do zwolnienia.

W katalogu wyłączeń znajdują się również m.in. wyroby jubilerskie i usługi jubilerskie oraz usługi ochrony osób i mienia. Pełną, aktualną listę sprawdź w tekście jednolitym ustawy, bo katalog bywał zmieniany. Wykluczenie działa niezależnie od wielkości obrotu: radca prawny, który w 2026 roku sprzedał usługi za 30 000 zł, i tak jest podatnikiem VAT czynnym od pierwszej faktury.

Odrębną sprawą jest to, co nie wlicza się do limitu. Art. 113 ust. 2 wyłącza z obliczeń m.in. sprzedaż środków trwałych oraz część czynności zwolnionych z art. 43. Sprzedaż używanego samochodu firmowego nie przybliża więc Ciebie do progu 240 000 zł. Przy działalności za granicą sprawdź jeszcze obowiązki z informacji VAT-UE, bo transakcje wewnątrzunijne rządzą się odrębnymi regułami.

Art. 43 ustawy o VAT czy art. 113: czym różni się zwolnienie przedmiotowe od podmiotowego?

Art. 43 ustawy o VAT to zwolnienie przedmiotowe, zależne od rodzaju czynności (np. usługi medyczne, edukacyjne czy finansowe), a art. 113 to zwolnienie podmiotowe, zależne od wielkości sprzedaży podatnika, do 240 000 zł w 2026 roku. Pierwsze nie ma limitu obrotu, drugie wygasa po jego przekroczeniu.

Różnica ma znaczenie praktyczne. Sprzedawca usług medycznych zwolnionych z art. 43 może przekroczyć 240 000 zł i nadal nie płaci VAT od tych usług. Konsultant IT na zwolnieniu podmiotowym po przekroczeniu progu staje się płatnikiem. Obydwa zwolnienia łączą się w jednej firmie: czynności z art. 43 pozostają zwolnione, a pozostała sprzedaż mieści się w limicie z art. 113.

Jakie obowiązki ma podatnik zwolniony z VAT?

Podatnik zwolniony z VAT z art. 113 nie rozlicza podatku, nie składa regularnie JPK_VAT i nie odlicza VAT naliczonego, ale musi prowadzić ewidencję sprzedaży, wpisując ją za dany dzień najpóźniej przed rozpoczęciem sprzedaży następnego dnia (podatki.gov.pl). Rejestracja w VAT czynnym przy pełnym limicie nie jest potrzebna.

Brak prawa do odliczenia to realny koszt. Przy kosztach firmy 3 000 zł netto miesięcznie VAT naliczony wynosi 690 zł miesięcznie, czyli 8 280 zł rocznie, które zostają w Twoim koszcie. Zwolniony podatnik wystawia faktury bez VAT z adnotacją o zwolnieniu, a od 2026 roku obowiązują go zasady KSeF (Krajowego Systemu e-Faktur), więc sprawdź terminy w naszym poradniku o fakturach. Składki ZUS nie zależą od VAT: przy pełnej działalności to 1788,29 zł miesięcznie według naszego zestawienia na 2026 rok.

Liczby dla Twojej działalności: kiedy zwolnienie przestaje się opłacać?

Przy fakturowaniu 22 000 zł miesięcznie roczna sprzedaż wyniesie 264 000 zł, czyli o 24 000 zł powyżej limitu 240 000 zł z art. 113 ustawy o VAT, a próg przekroczysz na 11. fakturze. Zwolnienie wygasa więc w listopadzie, a od 11. faktury sprzedaż podlega VAT.

Skutek zależy od tego, komu sprzedajesz. Jeśli Twoimi klientami są firmy będące płatnikami VAT, dolicza się 23%, czyli 5 060 zł od faktury 22 000 zł netto, a klient odliczy ten podatek, więc dla niego koszt się nie zmienia. Jeśli sprzedajesz konsumentom i nie możesz podnieść ceny brutto 22 000 zł, VAT wycina z niej 4 113 zł (22 000 zł podzielone przez 1,23 daje około 17 887 zł netto). Do końca roku, przy 11. i 12. fakturze, to 8 226 zł mniej dla Ciebie.

Dochodzi do tego odzyskany VAT z zakupów: przy 3 000 zł kosztów netto miesięcznie to 690 zł, które po utracie zwolnienia odliczysz. Moim zdaniem dla firm B2B z klientami-płatnikami VAT zwolnienie często nie jest korzyścią, bo klient i tak odlicza podatek, a Ty tracisz odliczenie z zakupów. Dla firm sprzedających konsumentom jest odwrotnie. Zestawienie z podatkiem dochodowym znajdziesz w tekście o formie opodatkowania JDG oraz w kalkulatorze formy opodatkowania, a o ryczałcie w opisie stawek ryczałtu 2026. Ulgi dla początkujących opisaliśmy w materiale o uldze na start i preferencyjnym ZUS.

Jeśli oszczędności z VAT planujesz przeznaczyć na nadpłatę lub inne cele, policz scenariusz w Decyzjomacie Nadpłata, a gdy za rok lub dwa myślisz o kredycie, sprawdź zdolność w Decyzjomacie Hipotecznym, bo dochód z firmy zwolnionej z VAT i płatnika VAT bank traktuje tak samo, a liczy się dochód z podatku dochodowego. Więcej analiz o podatkach znajdziesz w hubie kategorii podatki.

Granicę 240 000 zł lepiej ustawić sobie jako alarm już przy 200 000 zł, bo kolejna faktura może przesądzić o statusie na lata. Jeśli zbliżasz się do progu w październiku, decyzja o wcześniejszej rejestracji VAT-R albo o rozłożeniu sprzedaży na styczeń powinna zapaść przed wystawieniem faktury, nie po niej.

Narzędzia do Twojej decyzji

• Kalkulator wynagrodzeń brutto netto
• Kalkulator UoP vs B2B
• Kalkulator składek ZUS
• Kalkulator PIT-37
• Kalkulator PIT-36, PIT-36L i PIT-28 dla działalności