W skrócie
- 3 lata to termin przedawnienia roszczeń związanych z działalnością gospodarczą wierzyciela, 6 lat to termin ogólny (art. 118 Kodeksu cywilnego).
- 9,25% rocznie wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie od 5 marca 2026 r. (obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z 8 kwietnia 2026 r., M.P. 2026 poz. 367).
- Windykator nie jest komornikiem i nie może niczego zająć ani wejść do Twojego mieszkania bez Twojej zgody.
- Uznanie długu, także częściowe, przerywa bieg przedawnienia i termin liczy się od początku (art. 123 i 124 Kodeksu cywilnego).
- Po upływie terminu nie można domagać się zaspokojenia roszczenia od konsumenta (art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego).
Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z 8 kwietnia 2026 r. (M.P. 2026 poz. 367) ustala odsetki ustawowe za opóźnienie na 9,25% w skali roku, liczone od 5 marca 2026 r. Przy zaległości 4 000 zł to 370 zł odsetek rocznie, czyli około 1 zł dziennie. Ten odcinek z cyklu poradnik bankowość i płatności na co dzień pokazuje, jak ocenić dług, zanim cokolwiek podpiszesz albo wpłacisz.
Zakładamy, że znasz już swoje wpisy w rejestrach. Jeśli nie, zacznij od poprzedniego kroku: BIK, KRD i BIG: różnice, darmowy raport i usunięcie wpisu. Dopiero z raportem w ręku widać, kto naprawdę twierdzi, że jest Twoim wierzycielem i od kiedy liczy zaległość.
Co wolno windykatorowi, a czego nie?
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) ukarał w 2010 r. firmę Intrum Justitia kwotą 221 272,26 zł za pisma, które mogły sugerować dłużnikom, że pracownicy windykatora mają uprawnienia przymusowe; sąd ochrony konkurencji i konsumentów utrzymał decyzję wyrokiem z 13 września 2013 r. (sygn. XVII AmA 18/11, wg decyzji UOKiK). Granica jest prosta: windykator może prosić i przypominać, ale nie może udawać organu państwa.
Wolno mu wysłać wezwanie do zapłaty, zadzwonić, napisać SMS i zaproponować ugodę ratalną. Nie wolno mu zająć pensji ani rzeczy (to robi wyłącznie komornik na podstawie tytułu wykonawczego), straszyć „wizytą komornika w ciągu 24 godzin”, wprowadzać Cię w błąd co do wysokości i wymagalności długu ani ujawniać go sąsiadom czy pracodawcy. Tak zwane pisma „ostateczne” bez żadnej mocy prawnej to dokładnie ten wzorzec, który UOKiK kwestionował.
Uporczywe nękanie telefonami o 6 rano i w nocy może wyczerpywać znamiona przestępstwa z art. 190a Kodeksu karnego, ale ściga się je na zasadach ogólnych, bo osobnej ustawy o windykacji nadal nie ma (projekty z lat 2019 i 2022 nie stały się prawem, jak opisywały m.in. media prawnicze). Sprawdź brzmienie przepisu w ISAP.
Pieniądze wpłacone na rachunek firmy, która nie ma żadnych dowodów na dług, są trudne do odzyskania. Moim zdaniem największy błąd to płacenie „na wszelki wypadek” po telefonie z groźbą. Najpierw żądasz dokumentów, potem decydujesz. Jeśli windykator zastrasza i jednocześnie podaje nieprawdziwe informacje, napisz do rzecznika konsumentów albo do UOKiK. Podobny schemat presji opisywaliśmy przy karze UOKiK dla Aasa Polska, gdzie chodziło o pożyczki z wymuszanymi dodatkami.
Po ilu latach przedawnia się dług: 3 czy 6?
Art. 118 Kodeksu cywilnego mówi, że jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe i roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej trzy lata; koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż dwa lata.
Zmianę z 10 na 6 lat wprowadziła ustawa z 13 kwietnia 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1104), w życie weszła 9 lipca 2018 r.
Kluczowe jest, czyja to działalność. Rata kredytu gotówkowego, rachunek za telefon czy zaległy abonament to roszczenia banku lub operatora, a więc związane z jego działalnością gospodarczą, więc przedawniają się po 3 latach, mimo że Ty jesteś konsumentem. Pożyczka od znajomego czy rodzica to 6 lat. Faktura, której nie zapłaciła Twoja firma, to znów 3 lata. Sąd Najwyższy w wyroku V CSK 630/13 uznał, że chodzi o roszczenia wynikające z czynności bezpośrednio związanych z tą działalnością.
| Rodzaj długu | Termin | Podstawa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| Kredyt, pożyczka bankowa lub pozabankowa, abonament | 3 lata | art. 118 KC | Każda rata liczy się od własnej daty wymagalności |
| Faktura firmowa (dług przedsiębiorcy) | 3 lata | art. 118 KC | Liczy się koniec roku kalendarzowego |
| Pożyczka od osoby prywatnej | 6 lat | art. 118 KC | Termin ogólny |
| Dług stwierdzony prawomocnym wyrokiem | 6 lat | art. 125 KC | Liczy się od uprawomocnienia, sprawdź w ISAP |
Przykład na dziś (29 października 2026 r.): rata wymagalna 15 marca 2023 r. przedawnia się po trzech latach, ale termin kończy się dopiero 31 grudnia 2026 r. Masz więc około dwóch miesięcy do końca terminu i nie jest to zachęta do nicnierobienia. Windykator ma teraz powód, by złożyć pozew albo wyciągnąć od Ciebie podpis. Szczegółowe obliczenia robi się raty po racie, bo przy kredycie wypowiedzianym przez bank sprawa wygląda inaczej niż przy zwykłej zaległej racie.
Po upływie terminu dłużnik-konsument jest chroniony mocniej niż przedsiębiorca. Art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego brzmi:
"Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi." - art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego (tekst wg ISAP)
Przedsiębiorca musi natomiast sam podnieść zarzut przedawnienia, bo art. 117 § 2 pozwala mu „uchylić się od zaspokojenia” roszczenia. Zrzeczenie się zarzutu przed upływem terminu jest nieważne, więc żaden formularz ugody nie odbierze Ci tego prawa z góry. Mój sceptycyzm budzi wciąż kupowanie przez fundusze „starych” portfeli: sprzedaż długu niczego nie resetuje, a nowy wierzyciel dziedziczy ten sam zegar.
Kiedy przedawnienie biegnie na nowo?
Art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo, a według art. 123 § 1 bieg przerywa każda czynność przed sądem lub innym organem, podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, oraz uznanie roszczenia przez dłużnika. Z tego wynika, że zwykłe pismo windykatora niczego nie przerywa, a pozew do sądu albo wniosek do komornika już tak.
Najczęstsza pułapka to uznanie długu, które często robisz mimowolnie. Przerwać termin mogą: podpisanie ugody lub „potwierdzenia salda”, prośba o rozłożenie na raty, a nawet wpłata drobnej kwoty z dopiskiem, że to część zaległości. Dlatego w sprawie przedawnionego długu nie wysyłaj niczego w stylu „oddam część”. Moim zdaniem to najdroższy błąd w całym temacie: 50 zł wpłacone „dla świętego spokoju” może odnowić trzyletni zegar na kwotę rzędu kilku tysięcy złotych.
Spełnienie świadczenia przedawnionego jest zwykle bezzwrotne (art. 411 pkt 3 Kodeksu cywilnego, sprawdź brzmienie w ISAP), więc nawet dobrowolna wpłata po terminie to Twój własny, nieodwracalny wybór. Jeśli dług został już zasądzony, a komornik prowadzi egzekucję, sprawdź też, ile naprawdę może zabrać: kalkulator kwoty wolnej od zajęcia policzy to dla Twojej pensji, a zasady omawialiśmy w odcinku o zajęciu konta przez komornika i urząd skarbowy (kwota wolna 3604,50 zł).
Ile wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie?
Odsetki ustawowe za opóźnienie wynoszą 9,25% rocznie od 5 marca 2026 r., czyli stopa referencyjna NBP (Narodowego Banku Polskiego) powiększona o 5,5 pp (punktu procentowego), co wynika z art. 481 Kodeksu cywilnego i obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z 8 kwietnia 2026 r. (M.P. 2026 poz. 367). Stawka zmienia się za każdym razem, gdy zmienia się stopa referencyjna, więc zawsze sprawdzaj datę, od której liczysz.
To jedna z trzech stawek, które windykatorzy mylą. Odsetki w transakcjach handlowych między firmami są wyższe: wg obwieszczenia z 22 czerwca 2026 r. (M.P. 2026 poz. 642) w drugim półroczu 2026 r. wynoszą 11,75% lub 13,75%, zależnie od statusu dłużnika, ale stosuje się je wyłącznie do rozliczeń między przedsiębiorcami i podmiotami publicznymi. Wobec konsumenta takiej stawki nie wolno stosować. Treść obwieszczenia sprawdź w Monitorze Polskim, bo to dokument, na który możesz się powołać w piśmie.
Dla zaległości 4 000 zł odsetki za rok wynoszą 370 zł (4 000 x 9,25%), za dwa lata 740 zł. Umowa może przewidywać odsetki umowne, ale nie wyższe niż odsetki maksymalne; jeśli w wezwaniu widzisz stawkę dwa razy wyższą, żądasz wyliczenia. Własną kwotę policzysz w kalkulatorze odsetek ustawowych z datami początku i końca opóźnienia. Koszty windykacji też nie mogą być dowolne: wezwanie z doliczoną „opłatą windykacyjną” 300 zł bez podstawy w umowie zakwestionuj i poproś o wyjaśnienie.
Jak odpowiedzieć na wezwanie do zapłaty: lista kontrolna
Na wezwanie do zapłaty odpowiadasz pisemnie, najlepiej listem poleconym lub mailem z potwierdzeniem, w ciągu kilku dni od odbioru, bo przepisy nie wyznaczają jednego terminu na odpowiedź windykatorowi (termin podany w piśmie, zwykle 7 dni, jest tylko jego żądaniem). Natomiast na nakaz zapłaty z sądu masz zwykle 2 tygodnie od doręczenia na sprzeciw lub zarzuty, a ten termin jest sztywny - sprawdź pouczenie w piśmie.
- Nie płać i nie podpisuj niczego od razu. Ani przez telefon, ani w aplikacji windykatora.
- Sprawdź, kto żąda. Zażądaj nazwy wierzyciela pierwotnego, numeru umowy i dowodu przelewu wierzytelności (cesji).
- Policz przedawnienie. Ustal datę wymagalności każdej raty i dodaj 3 lub 6 lat (patrz tabela wyżej, pamiętaj o końcu roku kalendarzowego).
- Zweryfikuj kwotę. Rozbij ją na kapitał, odsetki i koszty, porównaj stawkę z 9,25% w kalkulatorze odsetek.
- Wyślij pismo. Kwestionujesz dług lub wnosisz o dokumenty, a jeśli roszczenie jest przedawnione, powołujesz się na przedawnienie, niczego nie uznając.
- Sprawdź swój raport. Wejdź do BIK i innych rejestrów (patrz odcinek o BIK, KRD i BIG) i zobacz, czy wierzyciel nie dodał wpisu.
- Przy sprawie sądowej nie ignoruj korespondencji. Brak sprzeciwu to prawomocny nakaz i droga do komornika.
| Co | Gdzie | Koszt | Czas | Podstawa prawna |
|---|---|---|---|---|
| Pismo z żądaniem dokumentów | Do windykatora (list polecony) | kilka zł za list | 1 dzień | art. 6 i 117 KC |
| Wyliczenie odsetek | Kalkulator na finwire.pl | 0 zł | 5 minut | art. 481 KC, M.P. 2026 poz. 367 |
| Zarzut przedawnienia | Pismo do wierzyciela lub sąd | 0 zł w piśmie | do 2 tygodni od nakazu | art. 117-118 KC |
| Skarga na praktyki | UOKiK, rzecznik konsumentów | 0 zł | zależnie od urzędu | przepisy o nieuczciwych praktykach rynkowych |
Jeśli zaległości przekraczają Twoje możliwości na lata, sprawdź ścieżkę [upadłości konsumenckiej](/upadlosc-konsumencka) oraz [ile trwa i co daje](/artykuly/upadlosc-konsumencka-ile-trwa-co-daje-co-tracisz-2026) (wniosek kosztuje 30 zł).
Co to zmienia w praktyce: liczby dla Twojej zaległości
Przy zaległości 4 000 zł z rat kredytu, wymagalnych od 15 marca 2023 r., windykator pokaże Ci dziś kwotę około 4 700 zł (kapitał plus odsetki plus „koszty”), ale po 31 grudnia 2026 r. roszczenie wobec Ciebie jako konsumenta będzie przedawnione. Różnica to blisko 700 zł i cała sprawa w rękach pisma, które wyślesz lub nie.
Porównanie wygląda tak: ugoda na 12 rat po 390 zł to 4 680 zł wpłat, a milczenie do końca roku daje 0 zł, jeśli wierzyciel nie złoży pozwu i nie uzyska Twojego uznania długu. To nie oznacza, że przedawnienie zawsze się opłaca. Jeśli wierzyciel zdąży z pozwem przed końcem roku, dojdą koszty procesu, a wpis w rejestrze dłużników zostanie na lata. W starszych sprawach zasada pozostaje jedna: nigdy nie podejmuj decyzji pod presją telefonu. Przy planowaniu większego zobowiązania, takiego jak kredyt na mieszkanie, sprawdź swoją sytuację w Decyzjomacie Hipotecznym, a jeśli spłacasz kilka długów naraz, przeliczysz kolejność w Decyzjomacie Nadpłata.
Przy dziedziczeniu cudzych długów reguły przedawnienia działają tak samo, ale pierwszym krokiem jest uniknięcie spadku z długami; tę procedurę opisaliśmy w tekście o odrzuceniu spadku. Więcej analiz prawnych znajdziesz w hubie kategorii prawo.
Ostatnia rzecz, którą widzę najczęściej: wierzyciele nie czekają do końca terminu. Zwykle składają pozew tuż przed 31 grudnia, bo wiedzą, że wtedy przedawnienie zostaje przerwane (art. 123 Kodeksu cywilnego), więc końcówka roku to okres, w którym skrzynka na listy ma największe znaczenie. Odbieraj pocztę i rób zdjęcia kopert z datą doręczenia.
W następnym odcinku zajmiemy się czymś spokojniejszym: tym, jak zmienić konto osobiste, przenieść zlecenia stałe i nie przegapić terminów. Zanim tam przejdziesz, wróć do strony serii, a do tego czasu wyślij jedno pismo do windykatora z prośbą o dokumenty.
Narzędzia do Twojej decyzji
Najczęstsze pytania
- Po ilu latach przedawnia się dług za kredyt lub abonament?
- 3 lata, bo roszczenie banku lub operatora jest związane z jego działalnością gospodarczą (art. 118 Kodeksu cywilnego). Termin kończy się z ostatnim dniem roku kalendarzowego, więc rata wymagalna 15 marca 2023 r. przedawnia się 31 grudnia 2026 r. Ogólny termin dla pożyczki od osoby prywatnej wynosi 6 lat.
- Ile wynoszą odsetki ustawowe za opóźnienie w 2026 roku?
- 9,25% rocznie od 5 marca 2026 r., czyli stopa referencyjna NBP plus 5,5 pp (obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z 8 kwietnia 2026 r., M.P. 2026 poz. 367). Od zaległości 4 000 zł to 370 zł odsetek za rok. Stawka zmienia się wraz ze stopą referencyjną, więc sprawdzaj datę.
- Czy windykator może przyjść do domu albo zająć moje rzeczy?
- Windykator nie ma żadnych uprawnień egzekucyjnych, więc nie może zająć rzeczy ani wejść do mieszkania bez Twojej zgody. Zajęcie pensji, konta czy rzeczy może zrobić wyłącznie komornik na podstawie tytułu wykonawczego, czyli prawomocnego wyroku lub nakazu z klauzulą. W 2010 r. UOKiK ukarał Intrum Justitia kwotą 221 272,26 zł za sugerowanie dłużnikom takich uprawnień.
- Czy wpłata małej kwoty wznawia przedawnienie?
- Wpłata połączona z uznaniem długu przerywa przedawnienie, a po przerwaniu termin biegnie od nowa (art. 123 § 1 pkt 2 i art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego). Do przedawnionego długu nie wysyłasz więc deklaracji „oddam część” ani nie podpisujesz ugody, zanim nie sprawdzisz dat i nie zapytasz prawnika.
- Ile mam czasu na sprzeciw od nakazu zapłaty?
- Zwykle 2 tygodnie od doręczenia nakazu, a ten termin jest sztywny. Dokładny termin i sposób wniesienia sprawdzisz w pouczeniu dołączonym do nakazu. Brak sprzeciwu oznacza prawomocny nakaz i możliwość wszczęcia egzekucji przez komornika, więc nigdy nie zostawiaj tej koperty nieotwartej.
- Czy przedawniony dług przestaje istnieć?
- Dług jako zobowiązanie pozostaje, a wygasa jedynie możliwość żądania zapłaty od konsumenta (art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego). Jeśli spłacisz go dobrowolnie po terminie, zwykle nie odzyskasz pieniędzy. Dłużnik-przedsiębiorca musi sam powołać się na przedawnienie (art. 117 § 2).
- Gdzie złożyć skargę na windykatora, który straszy i nęka?
- Do UOKiK lub miejskiego albo powiatowego rzecznika konsumentów, kosztuje to 0 zł. Przy uporczywym nękaniu możesz zawiadomić prokuraturę (art. 190a Kodeksu karnego). Zbieraj dowody: zrzuty ekranu SMS, daty i godziny połączeń oraz kopie pism z kopertami.
Najważniejsze dla kredytobiorców - raz w tygodniu
Co poniedziałek sześć liczb tygodnia: rata kredytu, WIBOR, decyzje RPP, inflacja, rekordy cen mieszkań i najlepsze lokaty.
Jak wygląda Szóstka?
Konsolidować czy spłacić najdroższe? Decyzjomat da werdykt
- KONSOLIDUJ, SPŁAĆ NAJDROŻSZE, POCZEKAJ lub NIE KONSOLIDUJ - z policzonymi oszczędnościami odsetek
- DSTI wg Rekomendacji S KNF, średnia ważona Twoich długów vs bieżące oferty konsolidacyjne
- Wykrywanie pułapki wydłużenia okresu - niższa rata może kosztować 30-50% więcej odsetek
