Składka zdrowotna 2026: wniosek RZS-R do 1 czerwca - bez niego nadpłata zostaje w ZUS do końca roku

Wniosek RZS-R o zwrot nadpłaty składki zdrowotnej trzeba podpisać i odesłać do ZUS najpóźniej 1 czerwca 2026 r. (komunikat ZUS z 14 maja 2026 r.). Brak tej jednej formalności oznacza, że nadpłata wisi na koncie płatnika przez kolejne 6-7 miesięcy - zamiast trafić na Twój rachunek bankowy. ZUS przekazał już 64,6 mln zł zwrotów dla 45,6 tys. płatników, ale kolejne 105 mln zł czeka na podpisy 71,9 tys. przedsiębiorców. Średnia kwota czekająca to 1 460 zł na osobę.

Ile pieniędzy ZUS zwrócił już przedsiębiorcom za 2025 r.?

ZUS poinformował w komunikacie z 14 maja 2026 r., że na konta 45,6 tys. płatników trafiło dotąd 64,6 mln zł zwrotów składki zdrowotnej za 2025 r. To średnio 1 417 zł na jednego przedsiębiorcę. Na kolejną falę zwrotów - łącznie 105 mln zł - czeka 71,9 tys. płatników, którzy złożyli roczne rozliczenie, ale jeszcze nie zweryfikowali i nie podpisali wniosku RZS-R w portalu eZUS.

Mechanika rozliczenia jest taka sama jak rok temu. Każdy przedsiębiorca rozliczający się skalą podatkową, podatkiem liniowym lub ryczałtem musiał do 20 maja 2026 r. wypełnić blok XII deklaracji ZUS DRA (albo blok III.F formularza ZUS RCA) za kwiecień 2026 r. (wg PIT.pl, maj 2026 r.). To w tym miejscu trafia roczne rozliczenie składki zdrowotnej za 2025 r. Jeśli rzeczywisty dochód okazał się niższy niż prognoza, na podstawie której płaciłeś zaliczki w trakcie roku - powstała nadpłata.

Powiem wprost: dla freelancera czy przedsiębiorcy fakturującego nieregularnie ta nadpłata to często kilka tysięcy złotych, których nie ma sensu zostawiać ZUS-owi "do rozliczenia z przyszłymi składkami". Pieniądze są Twoje - ale tylko jeśli klikniesz wniosek w terminie.

Jak działa wniosek RZS-R i dlaczego automatyczny formularz nie wystarczy?

RZS-R to formularz, który ZUS sam generuje dla płatnika dzień po złożeniu rocznego rozliczenia. Wniosek pojawia się na profilu w portalu eZUS, ale system nie wysyła go automatycznie do realizacji. Z komunikatu ZUS:

"Jeśli z rocznego rozliczenia wynika nadpłata składki zdrowotnej, a płatnik nie ma na koncie zaległości, ZUS automatycznie utworzy wniosek o jej zwrot (RZS-R) i udostępni go na profilu płatnika." - oficjalny komunikat ZUS, maj 2026 r.

Słowo klucz: "utworzy", nie "wyśle". Płatnik musi sam wejść do eZUS, sprawdzić wniosek, wskazać numer rachunku bankowego, podpisać go kwalifikowanym podpisem albo profilem zaufanym i odesłać do ZUS. Ostateczny termin to 1 czerwca 2026 r. ZUS deklaruje wypłatę nadpłat do 1 sierpnia 2026 r.

Trzy pułapki, które MUSISZ znać:

1. Zaległości blokują zwrot. Jeśli masz na koncie ZUS nieopłaconą składkę z poprzednich miesięcy, system w pierwszej kolejności zaliczy nadpłatę na poczet długu. Wniosek RZS-R w ogóle się nie pojawi.
2. Korekta DRA resetuje wniosek. Każda korekta deklaracji ZUS DRA po wygenerowaniu RZS-R unieważnia stary wniosek. System tworzy nowy formularz z aktualną kwotą. Stary - nawet podpisany - traci ważność.
3. Konto bankowe musi być wskazane. Wniosek bez podanego rachunku nie zostanie zrealizowany. ZUS nie wysyła pieniędzy przekazem pocztowym, gotówką ani na konto ZUS (niezdolne do wypłaty).

Według doradcy podatkowego Tomasza Markowicza (komentarz dla GazetaPrawna.pl, maj 2026 r.) problemem jest niewielka świadomość przedsiębiorców, że wniosek wymaga aktywnego podpisu - większość zakłada, że jak ZUS wygenerował dokument, system dalej obsłuży go sam. Tak nie jest, a koszt tego błędu to brak gotówki przez pół roku.

Co się stanie, jeśli przegapisz termin 1 czerwca 2026 r.?

Brak podpisania RZS-R do 1 czerwca 2026 r. oznacza, że nadpłata - nawet 3 200 zł - krąży po systemie ZUS bez Twojej wiedzy przez kolejne 6-7 miesięcy. Procedura jest jednoznaczna: kwota zostaje na koncie płatnika i zostaje zaliczona na poczet przyszłych składek - do końca grudnia 2026 r.

W praktyce wygląda to tak. Załóżmy nadpłatę 3 200 zł i brak podpisanego wniosku. Od czerwca 2026 r. ZUS systematycznie pomniejsza miesięczne składki zdrowotne o część tej nadpłaty - aż się rozliczy, najpóźniej do końca grudnia. Po 1 stycznia 2027 r. cokolwiek zostanie, jest definitywnie "stracone" jako gotówka - rozliczy się tylko poprzez przyszłe zobowiązania.

Moim zdaniem to mechanizm wygodny dla państwa, ale wręcz wrogi dla przedsiębiorcy. Pieniądze, które należą do Ciebie - bo wpłaciłeś za dużo w 2025 r. - krążą po systemie ZUS, gdy Ty masz bieżące rachunki do opłacenia. Jeśli zlikwidowałeś JDG w trakcie 2025 r., proces odzyskania nadpłaty po zamknięciu działalności jest jeszcze trudniejszy i wymaga osobnego wniosku ZUS RZS-Z (z załączonymi dokumentami zamknięcia działalności).

Liczby dla freelancera JDG - ile możesz odzyskać przy fakturowaniu 22 tys. zł?

Składka zdrowotna 4,9% od dochodu (taryfa dla podatku liniowego, ZUS 2025 r.) oznacza dla freelancera fakturującego netto 22 tys. zł miesięcznie składki w przedziale 10-13 tys. zł rocznie. Jeśli rzeczywisty dochód za 2025 r. wyszedł niższy niż prognoza - na przykład trzy miesiące wakacji, projekt wstrzymany przez klienta, faktury z terminem płatności na 2026 r. - nadpłata wynosi typowo 2-4 tys. zł.

Konkretny scenariusz. Przy fakturowaniu netto 22 tys. zł/mc i marży operacyjnej 80% (typowa dla designera, programisty, copywritera) dochód roczny wynosi około 211 tys. zł (9 miesięcy pełnych przychodów + 3 z połowicznym). Składka zdrowotna 4,9% to 10 339 zł rocznie. Jeśli w trakcie 2025 r. płaciłeś co miesiąc 1 050 zł zaliczki (suma 12 600 zł na podstawie dochodu z poprzedniego roku), Twoja nadpłata wynosi 2 261 zł.

Tę kwotę odzyskasz JEDYNIE jeśli zatwierdzisz wniosek RZS-R do 1 czerwca 2026 r. Inaczej ZUS rozliczy ją z Twoimi składkami zdrowotnymi w czerwcu-grudniu 2026 r. - co oznacza, że w drugiej połowie roku miesięczna składka zdrowotna spadnie Ci średnio o 323 zł, ale gotówki na koncie nie zobaczysz.

Jeśli zastanawiasz się, czy te 2 261 zł lepiej skierować na nadpłatę kredytu (planujesz hipotekę za 1-2 lata) czy do IKZE, sprawdź wariant w Decyzjomacie Nadpłata albo policz zwrot podatkowy w kalkulatorze IKZE. Limit IKZE dla JDG w 2026 r. wynosi 16 956 zł, a przy podatku liniowym 19% to zwrot 3 222 zł rocznie. Pełna nadpłata RZS-R 2 261 zł plus część własnej nadwyżki pokryłaby ponad połowę tego limitu.

Składka zdrowotna 2026 - co zmieni weto prezydenta dla budżetu Twojej firmy?

Prezydent zawetował w kwietniu 2025 r. nowelizację ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, która miała trwale obniżyć podstawę naliczania składki zdrowotnej dla JDG (komunikat Kancelarii Prezydenta, kwiecień 2025 r.). Skutek: ulga obowiązująca w 2025 r. (75% minimalnego wynagrodzenia jako podstawa) wygasła z końcem 2025 r. Od 1 stycznia 2026 r. minimalna składka zdrowotna dla JDG na zasadach ogólnych i karcie podatkowej wynosi 432,54 zł/mc - czyli 9% z 4 806 zł (komunikat ZUS, styczeń 2026 r.). To wzrost o 117,58 zł względem 2025 r.

Według prezesa ZUS Zbigniewa Derdziuka (wypowiedź dla Super Biznes, 2026 r.) całkowita miesięczna składka ZUS dla JDG w 2026 r. zbliży się do 2 000 zł:

"Prawdziwym ciosem dla budżetów firm będzie wzrost minimalnej składki zdrowotnej, która nie jest już odliczalna od kosztów uzyskania przychodu. Skala obciążenia rośnie szybciej niż inflacja." - Zbigniew Derdziuk, prezes ZUS, komentarz dla Super Biznes, 2026 r.

Konkretnie. Składki społeczne JDG w 2026 r. wynoszą 1 926,76 zł/mc (wg komunikatu ZUS z grudnia 2025 r.) - wzrost o 8,6% r/r. Po doliczeniu minimalnej zdrowotnej 432,54 zł łączny klin freelancera startuje od 2 359,30 zł/mc - jeszcze przed PIT-em. Dla porównania, w 2020 r. było to ok. 1 432 zł - wzrost o 64,8% w sześć lat. To tempo wzrostu znacząco przewyższa skumulowaną inflację CPI z tego okresu (ok. 38%, dane GUS).

Konsekwencja dla Twojego portfela. W 2027 r. składki społeczne mają wzrosnąć do 2 039,46 zł/mc (prognoza Wieloletnich Założeń Makroekonomicznych przyjętych przez Radę Ministrów 28 kwietnia 2026 r.) - to kolejne 112,70 zł w klin podatkowy. Reforma składki zdrowotnej została de facto pogrzebana - Ministerstwo Zdrowia nie pracuje nad kolejną nowelizacją. Szczegóły obciążenia rok do roku omówiliśmy w analizie składek ZUS dla JDG w 2026 r. oraz prognozie ZUS 2027.

Komentarz redakcji - dlaczego to jest quasi-podatek

Składka zdrowotna od 2022 r. de facto pełni funkcję dodatkowego podatku dochodowego JDG. Naliczana procentowo od dochodu (4,9% przy liniowym, 4,9-9% przy ryczałcie i skali, wg taryf ZUS 2026 r.), nieodliczalna od PIT od 2022 r., bez bezpośredniego przełożenia na zakres świadczeń medycznych pojedynczego płatnika. Z badania CBOS z marca 2026 r. wynika, że 71% przedsiębiorców JDG traktuje składkę zdrowotną jako "ukryty podatek".

Brakuje tu transparentności na poziomie systemu. Pieniądze idą do NFZ za pośrednictwem ZUS, ale przedsiębiorca nie widzi w nich powiązania ze swoim koszykiem usług. Tymczasem co roku trzeba pamiętać o procedurach administracyjnych - rocznym rozliczeniu, korektach, wniosku RZS-R. Każdy etap to potencjalny błąd, który kończy się odroczeniem zwrotu o pół roku.

Jeśli planujesz w najbliższych dwóch latach kredyt hipoteczny, pamiętaj, że bank w analizie zdolności kredytowej JDG patrzy na dochód PO składkach społecznych i zdrowotnych - czyli na realne netto, nie na fakturowanie brutto. Wstępną estymację możesz zrobić w Decyzjomacie Hipotecznym albo policzyć efekt formy opodatkowania w kalkulatorze form opodatkowania. Powiązaną wiadomość o nowej wersji aplikacji e-Urząd Skarbowy 2.0 (maj 2026 r.) opisaliśmy w osobnym artykule - tam zobaczysz, jak fiskus prezentuje teraz zaległości od razu po zalogowaniu.

Więcej analiz finwire.pl na temat obciążeń podatkowych JDG i sytuacji przedsiębiorców znajdziesz w hubie kategorii podatki. Co dalej? Jeśli wniosek RZS-R już podpisałeś, w kalendarzu zostawiasz sobie 1 sierpnia 2026 r. - to data, do której ZUS musi wypłacić pieniądze. Jeśli do końca lipca przelew nie wpłynął, dzwonisz na infolinię ZUS i pytasz o konkretną sygnaturę przetwarzania.

Narzędzia do Twojej decyzji

• Kalkulator wynagrodzenia netto
• Kalkulator UoP vs B2B
• Kalkulator składek ZUS
• Kalkulator PIT-37
• Kalkulator ulgi na dzieci