W skrócie
- 3 listopada 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt UD383 nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego (komunikat KPRM).
- 5 lat spory o sankcję kredytu darmowego mają trafiać wyłącznie do sądu w miejscu zamieszkania konsumenta.
- Sprzedaż wierzytelności firmie windykacyjnej lub funduszowi nie zmieni właściwości sądu, więc sprawa nie przeniesie się do innego miasta.
- 11-12 tys. spraw o sankcję kredytu darmowego toczyło się w sądach w styczniu 2025 r. wg Związku Banków Polskich.
- Sprawy wszczęte przed wejściem ustawy w życie zostaną w dotychczasowych sądach, a przepisy ruszą po miesiącu od publikacji w Dzienniku Ustaw.
Rada Ministrów przyjęła 3 listopada 2026 r. projekt UD383 nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego (KPC), który przez 5 lat skieruje spory o sankcję kredytu darmowego (SKD) do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania konsumenta. Według komunikatu KPRM z 3 listopada 2026 r. (wnp.pl) przepisy wejdą w życie po miesiącu od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw i nie obejmą postępowań wszczętych wcześniej.
Co zmienia projekt UD383 przyjęty przez rząd 3 listopada 2026 r.?
Projekt UD383 wprowadza trzy zmiany w KPC: pozew w sprawie z czynności bankowej można wnieść w sądzie miejsca zamieszkania lub siedziby klienta, sprzedaż wierzytelności nie zmienia właściwości sądu, a spory o SKD przez 5 lat rozpoznaje się wyłącznie w miejscu zamieszkania konsumenta. Reguły nie dotyczą spraw już wszczętych (GazetaPrawna.pl, KPRM, ISBnews, 3 listopada 2026 r.).
Sankcja kredytu darmowego to mechanizm z ustawy o kredycie konsumenckim: gdy kredytodawca naruszy określone obowiązki informacyjne, konsument spłaca sam kapitał, bez odsetek i prowizji. Z relacji GazetaPrawna.pl o przyjęciu projektu wynika, że cel jest dwojaki: rozładować sądy w największych miastach i zablokować wędrówkę spraw, którą umożliwiała cesja.
Kluczowy jest mechanizm przelewu wierzytelności. Do tej pory firma skupująca roszczenia mogła wnosić pozwy tam, gdzie jej to odpowiadało, a konsument musiał jechać do sądu w innym mieście. Po zmianie przelew nie ruszy sprawy z miejsca. Mówimy więc o korekcie procedury, a nie o zmianie tego, kto wygra spór co do meritum.
Dlaczego rząd przenosi spory o SKD do sądów w miejscu zamieszkania?
Powodem jest lawina spraw i ich koncentracja w kilku sądach. Związek Banków Polskich (ZBP) podawał w styczniu 2025 r., że w sądach toczy się 11-12 tys. spraw o SKD, a po wyroku TSUE C-744/24 z 23 kwietnia 2026 r. do banków trafiło około 6,6 tys. reklamacji, według zestawienia serwisu bank.pl.
Komentatorzy wskazywali, że duża część pozwów trafia do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli, co blokuje jeden wydział. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w wyroku C-744/24 zakwestionował naliczanie odsetek od kosztów kredytu niewypłaconych konsumentowi, co dodatkowo podsyciło spory. Do tego dochodzi legislacja: szerszy projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim (UC171) nadal czeka na przyjęcie.
Według Waldemara Żurka, ministra sprawiedliwości, który mówił 2 czerwca 2026 r. na Europejskim Kongresie Finansowym w Sopocie (Bankier.pl, 2 czerwca 2026 r.), ustawa o SKD jest niezbędna, a on sam zaproponował rozmowy przy okrągłym stole nad projektem. Przyjęta 3 listopada nowelizacja KPC jest pierwszym elementem tej układanki, który rząd rzeczywiście zamknął.
Firmy skupujące roszczenia już wcześniej traciły grunt, o czym pisaliśmy w analizie sądy oddaliły ponad 500 pozwów po wyroku C-744/24. Teraz tracą także przewagę proceduralną.
Jakie są daty i etapy sporu o SKD?
Od styczniowych danych ZBP z 2025 r. do przyjęcia UD383 minęło niemal dwa lata, w czasie których zmieniało się orzecznictwo unijne i krajowe. Poniższe kalendarium porządkuje wydarzenia, które mają znaczenie dla każdego, kto rozważa pozew lub już prowadzi sprawę.
| Data | Wydarzenie | Skutek |
|---|---|---|
| Styczeń 2025 | Dane ZBP o sprawach w sądach | 11-12 tys. spraw o SKD, według banków większość rozstrzygniętych na ich korzyść |
| 23 kwietnia 2026 | Wyrok TSUE C-744/24 | Zakwestionowana praktyka odsetek od kosztów kredytu, niewypłaconych konsumentowi |
| 2 czerwca 2026 | Wypowiedź ministra Waldemara Żurka w Sopocie | Ustawa o SKD jest niezbędna, propozycja rozmów przy okrągłym stole |
| 11 czerwca 2026 | Opinia Rzecznika Generalnego Deana Spielmanna w sprawie C-831/24 (Machski) | Pytanie, czy każde naruszenie obowiązku informacyjnego ma automatycznie prowadzić do SKD |
| 3 listopada 2026 | Rząd przyjmuje projekt UD383 | Sąd w miejscu zamieszkania konsumenta przez 5 lat, cesja nie zmienia sądu |
| Po publikacji w Dz.U. | Wejście w życie nowelizacji KPC | Start po 1 miesiącu, bez wpływu na sprawy w toku |
Wyroku w sprawie C-831/24 jeszcze nie ma. Źródła branżowe wskazują, że TSUE orzeka zwykle mniej więcej pół roku po opinii Rzecznika Generalnego, więc rozstrzygnięcia można się spodziewać w okolicach przełomu 2026 i 2027 r. To data szacunkowa, nie komunikat Trybunału. Analizę opinii znajdziesz w tekście o sankcji kredytu darmowego i sprawie C-831/24 Machski.
Ile możesz zyskać w sporze o sankcję kredytu darmowego?
Przy pożyczce gotówkowej 60 tys. zł na 5 lat i oprocentowaniu 11% rata wynosi około 1 304 zł, łączna spłata około 78,2 tys. zł, a odsetki około 18,2 tys. zł. Gdyby sąd uznał SKD, oddajesz sam kapitał 60 tys. zł. To wyliczenie ilustracyjne, bez prowizji i ubezpieczeń.
Oprocentowanie 11% przyjęliśmy jako przykład: WIBOR 3M wynosi 3,92% (notowania z 2 listopada 2026 r., GPW Benchmark), stopa referencyjna NBP to 3,75% (od 5 marca 2026 r.), a reszta oprocentowania to marża i koszty pozaodsetkowe. Inflacja CPI, według szybkiego odczytu GUS za październik 2026 r., to 3,5% r/r, więc realny koszt takiej pożyczki jest wysoki. Sprawdź własną kalkulację w kalkulatorze RRSO.
Dla Ciebie projekt UD383 zmienia tyle: jeśli mieszkasz w mieście innym niż siedziba pozwanego banku lub firmy, która odkupiła wierzytelność, nie będziesz musiał jechać do innego sądu, a to realna oszczędność czasu i kosztów pełnomocnika. Dotyczy to jednak tylko spraw wszczętych po wejściu ustawy w życie. Jeśli pozew już złożyłeś, nic się nie zmienia.
Sankcja dotyczy co do zasady kredytów konsumenckich, nie kredytów hipotecznych, które regulują inne przepisy. Jeśli planujesz kredyt mieszkaniowy, przejrzyj Decyzjomat Hipoteczny. Jeśli masz starszy kredyt z wysoką marżą, policz opłacalność w Decyzjomacie Refinansowania, a oferty pożyczek porównasz w rankingu kredytów gotówkowych. Gdy bank odrzuca reklamację, zobacz, ile ma czasu na odpowiedź.
Czy nowelizacja KPC pomoże konsumentom, czy bankom?
Sam projekt UD383 nie zmienia zasad, według których sąd przyzna lub odrzuci SKD. Zmienia tylko to, gdzie toczy się spór. Wygraną lub przegraną nadal rozstrzygają naruszenia obowiązków informacyjnych w umowie i dalsze wyroki TSUE, zwłaszcza w sprawie C-831/24, a w drugiej kolejności szerszy projekt UC171, który ma stopniować sankcje.
Projekt UD383 ogranicza się do zmiany właściwości sądu na 5 lat, co potwierdza komunikat KPRM z 3 listopada 2026 r. Moim zdaniem jest sensowny, ale jego znaczenie łatwo przecenić. Konsument zyska wygodę, bo nie będzie jeździł do sądu w innym mieście. Banki zyskają przewidywalność, bo odpadnie gra z wyborem sądu przez cesjonariusza. Największy przegrany to model biznesowy firm skupujących roszczenia, który opierał się na masowych pozwach w jednym, dogodnym sądzie. O tym, czy wygrasz, przesądzi treść umowy i wyrok Trybunału, a nie adres sądu.
Jest jednak wątpliwość: pięcioletnia klauzula wyłączności budzi zastrzeżenia. Jeśli ustawa nie zostanie uzupełniona o nowe mechanizmy, po 5 latach wróci stary chaos. Przypomina to epizod z lat 2022-2023, gdy sądy dostały narzędzia do szybszego rozpoznawania spraw frankowych, a przy sprawach SKD problem znów się powtórzył, bo ustawodawca reagował po fakcie. Jak pisaliśmy przy okazji ustawy frankowej, takie rozwiązania działają tylko wtedy, gdy towarzyszy im szybkość orzekania.
Zwolennicy zmian argumentują, że bez ograniczeń cesji sądy w Warszawie utonęłyby w pozwach. Przeciwnicy, w tym ZBP, od lat twierdzą, że SKD jest stosowana zbyt szeroko i bywa nadużywana. Obie strony mają trochę racji. Dla zwykłego pożyczkobiorcy ważne jest jedno: czy jego umowa miała błędy, które TSUE uznaje za podstawę sankcji.
Co dalej z projektem UD383 i sankcją kredytu darmowego?
Projekt trafi teraz do Sejmu, a potem do Senatu i prezydenta. Przepisy ruszą po miesiącu od publikacji w Dzienniku Ustaw, nie wcześniej. Równolegle czekamy na wyrok TSUE w sprawie C-831/24 oraz na losy UC171, który ma wprowadzić stopniowanie sankcji i zakaz pobierania odsetek od kosztów kredytu.
Termin wejścia w życie zależy od tempa prac parlamentu, więc dokładnej daty nie podamy. Do tego czasu pozew wniesiony w innym sądzie niż Twój pozostanie w tym sądzie do prawomocnego końca. Komunikat KPRM wyraźnie zastrzega, że nowe przepisy nie obejmą postępowań, które rozpoczęły się przed wejściem ustawy w życie.
Co możesz zrobić już dziś? Zbierz umowę, harmonogram spłat i wszystkie dokumenty informacyjne. Sprawdź, czy bank nie naliczał odsetek od kosztów kredytu, czyli praktyki zakwestionowanej w C-744/24. Nie czekaj z decyzją do wejścia nowelizacji, bo sama zmiana właściwości sądu nie poprawi szans merytorycznych. O terminach więcej przeczytasz w tekście o przedawnieniu długów. Jeśli pożyczka została skonsolidowana, zobacz także unieważnianie pożyczek konsolidacyjnych.
Więcej analiz prawnych finwire.pl znajdziesz w hubie kategorii prawo. Dane makro, na których opieramy kalkulacje, pochodzą z NBP i GUS, a orzecznictwo unijne sprawdzisz na stronie Trybunału Sprawiedliwości.
Zastanów się nad jednym: jeśli sąd w Twoim mieście zostanie zalany sprawami po zmianie, czy szybkość rozstrzygnięć faktycznie wzrośnie? Odpowiedź da dopiero statystyka sądowa z 2027 r.
Narzędzia do Twojej decyzji
Najczęstsze pytania
- Od kiedy sądy w miejscu zamieszkania będą rozpatrywać spory o sankcję kredytu darmowego?
- Miesiąc po ogłoszeniu ustawy w Dzienniku Ustaw, jeśli Sejm, Senat i prezydent przyjmą projekt UD383 bez zmian. Rząd przyjął go 3 listopada 2026 r. Dokładnej daty nie ma, bo zależy od tempa prac parlamentu. Nowe zasady obejmą tylko sprawy wszczęte po wejściu przepisów w życie.
- Czy projekt UD383 obejmie mój już złożony pozew?
- Komunikat KPRM z 3 listopada 2026 r. zastrzega, że sprawy wszczęte przed wejściem ustawy w życie pozostaną w dotychczasowych sądach do prawomocnego zakończenia, więc projekt UD383 nie obejmie Twojego pozwu. Zmiana właściwości dotyczy wyłącznie nowych pozwów, więc przenoszenie trwającej sprawy do sądu w Twoim mieście nie będzie możliwe.
- Ile wynosi korzyść z sankcji kredytu darmowego przy pożyczce 60 tys. zł?
- Około 18,2 tys. zł odsetek przy pożyczce 60 tys. zł na 5 lat i oprocentowaniu 11%, bo zamiast 78,2 tys. zł oddajesz sam kapitał. To wyliczenie ilustracyjne, bez prowizji i ubezpieczeń. Prawdziwa kwota zależy od umowy i od tego, czy sąd uzna sankcję.
- Co zmienia sprzedaż wierzytelności firmie windykacyjnej po nowelizacji KPC?
- Nic w kwestii sądu: projekt UD383 przesądza, że przelew wierzytelności nie zmienia właściwości sądu. Nabywca długu nie wybierze więc dla sprawy korzystniejszego miasta. Dla konsumenta oznacza to stabilność, bo sprawa pozostaje w sądzie jego miejsca zamieszkania przez cały czas trwania sporu.
- Czy sankcja kredytu darmowego dotyczy kredytu hipotecznego?
- Co do zasady dotyczy kredytów konsumenckich regulowanych ustawą o kredycie konsumenckim, a hipoteki mają osobne przepisy. Kredyt na 750 tys. zł zwykle nie podlega SKD w tej formie. Sprawdź własną umowę lub skonsultuj ją z prawnikiem, bo zakres zależy od rodzaju produktu.
- Kiedy TSUE wyda wyrok w sprawie C-831/24 Machski?
- Wyroku jeszcze nie ma. Rzecznik Generalny Dean Spielmann przedstawił opinię 11 czerwca 2026 r., a źródła branżowe podają, że wyrok zapada zwykle około pół roku po opinii, czyli mniej więcej na przełomie 2026 i 2027 r. To szacunek, a nie oficjalna data Trybunału.
Najważniejsze dla kredytobiorców - raz w tygodniu
Co poniedziałek sześć liczb tygodnia: rata kredytu, WIBOR, decyzje RPP, inflacja, rekordy cen mieszkań i najlepsze lokaty.
Jak wygląda Szóstka?
Najpierw policz, potem podpisz. Finwire ma do tego narzędzia.
- Decyzjomat Hipoteczny - czy brać kredyt, w którym banku, jak poprawić warunki
- Decyzjomat Nadpłata - nadpłacać kredyt czy inwestować w ETF, IKE, IKZE
- Rankingi kont oszczędnościowych i lokat z aktualnymi stopami i promocjami
