Phishing i wyłudzenia 2026: pierwsza godzina po utracie pieniędzy i zastrzeżenie PESEL

Kto kupuje pierwsze mieszkanie, ma na koncie oszczędności na zadatek, a to dokładnie ta kwota, na którą polują oszuści. Poniżej znajdziesz kolejność działań na pierwszą godzinę oraz sposób sprawdzenia firmy przed przelewem. To część serii poradnik bankowość i płatności na co dzień, więc szczegóły zwrotu pieniędzy zostawiamy osobnym tekstom, a tu skupiamy się na pierwszej reakcji: co zrobić, gdy przelew już poszedł. Stan na 29 października 2026 r.

Jakie schematy wyłudzeń są dziś najczęstsze?

Trzy schematy powtarzają się najczęściej: fałszywy SMS od kuriera z linkiem do „dopłaty”, telefon od rzekomego pracownika banku oraz fałszywa inwestycja z gwarantowanym zyskiem. Wszystkie opierają się na presji czasu i zwykle kończą się tym, że to Ty sam autoryzujesz przelew lub kod BLIK.

SMS od kuriera. Dostajesz wiadomość o paczce i dopłacie 1,50 zł. Link prowadzi do kopii strony płatności, która kradnie dane karty albo login do bankowości. Rzecznik Finansowy przypomina, że SMS-y o dostawie to częsta przynęta, a po kliknięciu nie podajesz żadnych danych, tylko kontaktujesz się z bankiem przez oficjalną infolinię lub aplikację. Podobną falę opisywaliśmy w tekście o phishingu podszywającym się pod PKO BP, przed którym ostrzega CERT Polska.

Pracownik banku. Rzecznik Finansowy ostrzega, że na ekranie może wyświetlić się prawdziwy numer banku, bo numer da się podrobić. Rozmówca straszy nieudaną wypłatą albo kredytem na Twoje dane i każe zrobić „bezpieczny” przelew albo wygenerować kod BLIK. Prawdziwy konsultant nie poprosi o dane logowania, kod BLIK ani instalację aplikacji. Rozłącz się i oddzwoń sam.

Fałszywa inwestycja. Reklama z rzekomym celebrytą, konto „doradcy”, pierwsza wpłata 1000 zł, a po tygodniu panel pokazuje zysk. Gdy chcesz wypłacić pieniądze, pojawia się „podatek” albo „opłata odblokowująca”. Moim zdaniem to najgroźniejszy wariant, bo straty rosną etapami, a ofiara wzbrania się przed przyznaniem, że to oszustwo.

Co zrobić w pierwszej godzinie po utracie pieniędzy?

Pierwsza godzina dzieli się na cztery zadania: kontakt z bankiem w pierwszych minutach, zabezpieczenie dowodów, zastrzeżenie PESEL i dokumentów oraz zawiadomienie policji. Im szybciej bank dostanie zgłoszenie, tym większa szansa na zatrzymanie środków u odbiorcy, zanim wypłaci je dalej. Kolejność ma znaczenie.

Lista kontrolna krok po kroku

1. Zadzwoń na infolinię banku (numer z aplikacji lub ze strony banku, nie z SMS-a) i powiedz: nieautoryzowana transakcja, proszę o blokadę dostępu, kart i BLIK-a. Zapisz godzinę, imię konsultanta i numer zgłoszenia.
2. Zrób zrzuty ekranu SMS-a, rozmowy, strony płatności, numeru telefonu rozmówcy, potwierdzeń przelewów. Nie kasuj niczego, nie resetuj telefonu.
3. Zmień hasła: do bankowości, poczty e-mail (stąd przychodzą kody resetu) i konta w sklepie, gdzie wpisywałeś dane. Najlepiej zrób to z innego, czystego urządzenia.
4. Zastrzeż PESEL w mObywatelu (patrz niżej). Zajmuje to kilka minut.
5. Zastrzeż dokument, jeśli podałeś jego dane lub zdjęcie, w aplikacji mObywatel albo przez Dokumenty Zastrzeżone.
6. Złóż pisemną reklamację w banku (formularz, e-mail lub placówka), żeby termin odpowiedzi zaczął biec - nie poprzestawaj na rozmowie telefonicznej.
7. Zgłoś sprawę policji albo w prokuraturze i weź numer zawiadomienia.

Kiedy bank musi oddać pieniądze, a kiedy tylko rozpatrzy reklamację?

Jeśli transakcji nie autoryzowałeś, bank musi zwrócić jej kwotę niezwłocznie, najpóźniej do końca następnego dnia roboczego (art. 46 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych, Dz.U. 2026 poz. 623), a ciężar wykazania autoryzacji spoczywa na banku (art. 45 ust. 1). Zgłosić transakcję można w ciągu 13 miesięcy od obciążenia rachunku.

Haczyk tkwi w słowie „autoryzowana”. Gdy sam zatwierdziłeś przelew pod presją „konsultanta”, bank często twierdzi, że transakcja była autoryzowana, i powołuje się na rażące niedbalstwo. Tę granicę opisujemy w tekście o zwrocie D+1 i limicie 50 euro, a spór o to, czy bank może wstrzymać zwrot do czasu wykazania niedbalstwa, dotyczy sprawy C-70/25 (Tukowiecka) przed TSUE. UOKiK zobowiązał już cztery banki do ponownego rozpatrzenia odrzuconych reklamacji (omówienie decyzji). Dlatego nie zgadzaj się na telefoniczne „nic się nie da zrobić”, tylko wymagaj odpowiedzi na piśmie. Jak walczyć po odmowie, opisuje artykuł o reklamacji w banku, a szczegółowe terminy zwrotu to temat osobnego odcinka serii.

Jak zastrzec PESEL i po co to robić?

Zastrzeżenie PESEL jest bezpłatne, działa od ręki i możesz je zrobić w aplikacji mObywatel, w serwisie gov.pl albo w dowolnym urzędzie gminy. Od 1 czerwca 2024 r. banki sprawdzają status numeru przed udzieleniem kredytu, więc oszust z Twoimi danymi nie wyciągnie pożyczki na Twoje nazwisko.

Po zastrzeżeniu nadal normalnie załatwiasz sprawy w urzędzie, umawiasz wizytę u lekarza i realizujesz receptę. Zmiana statusu (zastrzeżenie albo cofnięcie) blokuje kolejną na 30 minut. Jeden wyjątek dotyczy kredytu: gdy sam będziesz brał kredyt hipoteczny na mieszkanie, musisz zastrzeżenie cofnąć, bo bank odrzuci wniosek. Można ustawić automatyczne ponowne zastrzeżenie po cofnięciu. Cofnięcie robisz w tych samych kanałach, najczęściej w kilka minut. Nie czekaj z tym do dnia podpisu umowy kredytowej - zrób to dzień wcześniej i sprawdź status.

Zastrzeżony PESEL nie chroni jednak przed utratą pieniędzy z konta, jeśli oszust ma dostęp do bankowości. Chroni przed tym, co przychodzi później: pożyczką z chwilówki, ratami na sklep, umową abonamentową. Dlatego uważam zastrzeżenie za obowiązek po każdym wycieku dowodu lub PESEL-u, a nie dodatek. Jeśli podałeś zdjęcie dowodu, zastrzeż też dokument w mObywatelu (system Dokumenty Zastrzeżone prowadzi Związek Banków Polskich, a dowód można zawiesić na 14 dni). Sprawdź też swój raport w BIK, czy nie pojawiły się zapytania, których nie złożyłeś.

Jak zgłosić oszustwo policji i zabezpieczyć dowody?

Zawiadomienie o oszustwie (art. 286 §1 Kodeksu karnego, kara od 6 miesięcy do 8 lat) składasz na policji lub w prokuraturze bez opłat. Weź ze sobą dowód osobisty, potwierdzenia przelewów, zrzuty ekranu i numer zgłoszenia z banku, a po złożeniu poproś o potwierdzenie z numerem sprawy.

W zawiadomieniu wskaż: datę i godziny, kwoty, numery rachunków odbiorców, numery telefonów, adresy stron i nazwy profili. Dołącz pendrive albo wydruk zrzutów. Numer sprawy przyda się w banku, bo część instytucji prosi o niego przy reklamacji. Policja nie odda Ci pieniędzy od razu, ale zawiadomienie pozwala zablokować rachunek odbiorcy i otwiera drogę do odzyskania środków w ramach postępowania.

Co konkretnie zabezpieczyć:

• historię transakcji w bankowości (PDF z potwierdzeniami),
• pełną treść SMS-ów i e-maili, z nagłówkami, jeśli się da,
• nagrania lub log połączeń z godzinami,
• zrzuty reklamy, strony inwestycyjnej, regulaminu i panelu (strona zniknie po kilku dniach),
• korespondencję z infolinią banku z numerem zgłoszenia.

Sprawę możesz też zgłosić do CERT Polska jako incydent (fałszywe strony są wtedy blokowane), a przy fałszywych inwestycjach sprawdź listę ostrzeżeń publicznych KNF. Wpis oznacza, że KNF zawiadomiła prokuraturę o podejrzeniu przestępstwa; brak wpisu nie jest dowodem, że firma jest uczciwa.

Jak sprawdzić pożyczkodawcę i firmę przed przelewem?

Przed przelewem sprawdzasz cztery rzeczy w oficjalnych rejestrach: wpis w KRS lub CEIDG, listę ostrzeżeń publicznych KNF, rejestr podmiotów nadzorowanych przez KNF oraz numer rachunku. Zajmuje to około 10 minut, a kosztuje 0 zł. Nazwę, NIP i siedzibę z umowy porównaj z KRS lub CEIDG, a rachunek potwierdź telefonicznie na numer ze strony firmy.

Pierwszy krok to nasze narzędzie: sprawdź pożyczkodawcę i zobacz, czy firma jest wpisana do właściwego rejestru. Drugi to porównanie danych z umowy z KRS lub CEIDG - nazwa, NIP, siedziba, rachunek. Trzeci to lista ostrzeżeń KNF i UOKiK (uokik.gov.pl). Czwarty to odpowiedź na pytanie: czy ktoś żąda opłaty z góry za wypłatę kredytu? To klasyczny sygnał oszustwa, bo uczciwy kredytodawca koszty wlicza w umowę i RRSO. Naciskanie na „dziś albo oferta przepada” jest drugim sygnałem.

Podobną logikę stosuj przy zakupie mieszkania. Przed zadatkiem sprawdź sprzedającego, a nie tylko księgę wieczystą - krok po kroku opisuje to tekst jak sprawdzić sprzedającego i mieszkanie, a całą ścieżkę zakupu znajdziesz w poradniku kupna mieszkania. Zadatek 50 tys. zł przelany na rachunek podany w e-mailu od „biura nieruchomości” to scenariusz, który widziałem wielokrotnie. Zadzwoń na numer ze strony firmy i potwierdź rachunek, zanim wyślesz przelew. O tym, jak szybko przelew dociera na rachunek odbiorcy (i kiedy jeszcze da się go zatrzymać), piszemy w tekście o sesjach Elixir i Express Elixir.

Moja ocena: gdzie kupujący najczęściej się myli

Transakcję można zgłosić w ciągu 13 miesięcy (ustawa o usługach płatniczych, Dz.U. 2026 poz. 623), ale najczęstszy błąd to czekanie: wiele osób dzwoni do banku dopiero po kilku godzinach, wstydząc się lub licząc, że „konsultant” oddzwoni z wyjaśnieniem. Przy przelewie natychmiastowym każda godzina to szansa, że odbiorca wypłaci środki, a jeśli rachunek jest tak zwanym słupem, pieniądze znikną w kilku przelewach.

Drugi błąd to przekonanie, że bank na pewno zwróci pieniądze albo na pewno odmówi. Prawda leży pośrodku i zależy od dokumentacji. Trzeci błąd dotyczy PESEL: moim zdaniem zastrzeżenie powinno być stanem domyślnym dla każdego, kto nie planuje w najbliższych tygodniach kredytu, a cofnięcie to kwestia minut.

Weźmy przykład liczbowy: masz 120 tys. zł na wkład własny na rachunku oszczędnościowym i 80 tys. zł zadatku do zapłaty. Jeśli oszust przejmie dostęp i zleci przelew na 40 tys. zł, a Ty zgłosisz to w 15 minut, bank ma realną szansę zablokować środki. Jeśli zgłosisz po dobie, zostaje reklamacja i spór o niedbalstwo. Konta osobiste warto przejrzeć pod kątem limitów dziennych, powiadomień push i potwierdzania przelewów w aplikacji: niższy limit na przelewy to tania bariera. Limity BLIK opisaliśmy w odcinku o BLIK-u. Zanim policzysz, ile możesz bezpiecznie przeznaczyć na mieszkanie, sprawdź zdolność w Decyzjomacie Hipotecznym albo oceń, czy bardziej opłaca się wynajem w Decyzjomacie Kupno czy wynajem.

Więcej analiz prawnych znajdziesz w hubie kategorii prawo.

Co dalej?

Dziś ustaw w banku niższy limit przelewów i włącz powiadomienia push, a PESEL zastrzeż, jeśli nie planujesz kredytu. W następnym odcinku serii opiszemy, co się dzieje, gdy konto zajmie komornik lub urząd skarbowy: kwota wolna i wypłata pieniędzy. Wszystkie odcinki znajdziesz na stronie poradnik bankowość i płatności na co dzień.

Narzędzia do Twojej decyzji

• Decyzjomat Hipoteczny
• Kalkulator zdolności kredytowej
• Ranking kredytów hipotecznych
• Kalkulator PCC i notariusza
• Kalkulator wynagrodzeń brutto netto