Starzenie społeczeństwa a podatki: OECD szacuje spadek wpływów o 1 pp PKB do 2060 r., w Polsce wpływy to dziś 36,6% PKB

OECD Taxation Working Paper nr 75 z czerwca 2026 r. pokazuje w symulacjach bez zmiany polityki, że struktura wieku z 2060 r. obniżyłaby średni udział podatków w PKB o ok. 1 pp (punkt procentowy), a w ponad 10 krajach o ponad 2 pp. Polska zebrała w 2024 r. podatki równe 36,6% PKB (OECD Revenue Statistics 2025, grudzień 2025), więc nawet ułamek takiego spadku to dziesiątki miliardów złotych rocznie.

Co OECD wylicza o wpływach podatkowych do 2060 r.?

OECD w dokumencie z czerwca 2026 r. (OECD Taxation Working Paper nr 75) symuluje relację podatków do PKB od 1950 do 2060 r. Przy strukturze wieku z 2060 r. średnia dla krajów OECD spada o ok. 1 pp, ponad 10 państw traci powyżej 2 pp, a 10 zyskuje.

Mechanizm jest prosty: podatki od pracy, czyli PIT (podatek dochodowy od osób fizycznych) i składki, płaci głównie osoba w wieku produkcyjnym. Kiedy takich osób ubywa, a rośnie liczba emerytów, wpływy z pracy rosną wolniej niż PKB. Autorzy zaznaczają, że kraje, w których starsi już płacą znaczną część podatków, są mniej narażone niż te, które opierają system na pracownikach. Symulacje pomijają też możliwy wpływ starzenia na produktywność, płace i stopy procentowe, bo ten efekt jest bardzo niepewny.

To ważne zastrzeżenie, bo oznacza, że 1 pp to wynik ostrożny, liczony bez dodatkowych szoków. Sam rząd nie musi czekać do 2060 r., żeby poczuć skutki. Dla Polski liczą się wcześniejsze lata, gdy roczniki z lat 80. wchodzą w wiek przedemerytalny, a roczniki po 2010 r. są znacznie mniej liczne. Według GUS liczba ludności Polski w 2060 r. ma być o 6,6 mln niższa niż w 2024 r. (prognoza oparta na danych z 2024 r.).

Czy Polska straci dwa razy więcej niż Zachód?

Next.gazeta.pl w tekście o tym, że Polska oberwie dwa razy mocniej niż Zachód, powołuje się na najnowsze analizy OECD. W dostępnych nam fragmentach dokumentu nr 75 nie znaleźliśmy jednak osobnej liczby dla Polski, więc teza o podwójnym ciosie pozostaje doniesieniem medialnym, a nie zweryfikowanym wynikiem.

To nie znaczy, że kierunek jest błędny. Analizy.pl opisuje prognozę, według której populacja w wieku 20-64 lata ma w Polsce skurczyć się do 2060 r. o prawie 40%, a to mocniejszy spadek niż w wielu krajach starej Unii. Jednocześnie OECD Economic Surveys: Poland 2025 z lutego 2025 r. mówi wprost, że Polska będzie musiała zwiększyć wpływy podatkowe, dbając jednocześnie o stabilność systemu emerytalnego.

Według OECD Revenue Statistics 2025 udział podatków w PKB Polski wynosił w 2000 r. 32,7%, a w 2024 r. już 36,6%, czyli państwo od ćwierć wieku podnosi ten wskaźnik, i to mimo rosnącej liczby emerytów. Moim zdaniem największy błąd w tej dyskusji to czytanie jednej liczby jak wyroku. Symulacja bez zmiany polityki jest ćwiczeniem pokazującym presję, a nie prognozą rachunku państwa. Pytanie brzmi, ile jeszcze da się dołożyć, zanim zacznie się to odbijać na inwestycjach i płacach.

Kto płaci podatki, gdy ubywa pracujących?

Podatki od pracy w Polsce to PIT (12% do 120 tys. zł rocznie, 32% powyżej, wg obecnych przepisów), składki ZUS (Zakład Ubezpieczeń Społecznych) i składka zdrowotna. Gdy liczba pracujących spada, budżet może sięgnąć po VAT (podatek od towarów i usług), podatki majątkowe albo podwyższyć wiek emerytalny, a każda z tych dróg ma swój koszt polityczny.

Dlatego zestawienie z OECD o krajach mniej narażonych jest tak istotne: tam, gdzie emeryci płacą PIT od świadczeń lub duże podatki konsumpcyjne, ubytek pracowników boli mniej. W Polsce emerytury są w dużej mierze zwolnione z obciążeń, co moim zdaniem czyni system podatkowy bardziej wrażliwym na demografię niż średnia. To wniosek własny, bo OECD nie podaje w tych fragmentach wyniku dla Polski.

Bieżące dane pokazują, że bufor już się zmniejsza. Deficyt budżetu po wrześniu 2026 r. sięgnął 172,2 mld zł, czyli 63,4% rocznego planu, o czym pisaliśmy w analizie deficytu budżetu za wrzesień 2026. Morningstar DBRS obniżyła 6 listopada 2026 r. rating Polski do A-, co opisaliśmy w tekście o obniżce ratingu i deficycie 7% PKB. Zła demografia wchodzi więc w momencie, gdy finanse publiczne są już pod presją.

Na tle regionu to nie jest wyjątek: raport instytucji IIF, który omawialiśmy w tekście o rekordowym długu Europy, stawia Polskę w czołówce zadłużenia. Z kolei w analizie dochodu rozporządzalnego za 2025 r. widać, że gospodarstwa domowe mają dziś z czego płacić, bo przeciętny dochód na osobę wyniósł 3 500,21 zł (GUS).

Liczby dla oszczędzającego 480 tys. zł: co zmienia ryzyko budżetowe?

Przy kapitale 480 tys. zł i dwóch latach do emerytury kluczowe są dwie liczby: inflacja CPI (Consumer Price Index, wskaźnik cen konsumpcyjnych) i oprocentowanie bezpiecznych instrumentów. Inflacja CPI wyniosła w październiku 2026 r. 3,5% r/r (szybki szacunek GUS), a obligacje EDO (dziesięcioletnie, w 1. roku stały kupon, potem CPI plus marża) płacą według oferty MF z listopada 2026 r. 5,35% w pierwszym roku.

To scenariusz edukacyjny, nie rekomendacja. Z 480 tys. zł przy 5,35% odsetki brutto w pierwszym roku wyniosłyby 25 680 zł, po podatku Belki (19%) 20 801 zł. Inflacja 3,5% zjada w tym samym czasie 16 800 zł siły nabywczej, więc realny zysk to ok. 4 001 zł. Dla COI (obligacje czteroletnie, 4,75% w listopadzie 2026 r.) odsetki brutto to 22 800 zł, po Belce 18 468 zł, a realny zysk po odjęciu inflacji wynosi ok. 1 668 zł. Własne stawki policzysz w kalkulatorze obligacji skarbowych, a inflacyjny ubytek w kalkulatorze inflacji.

To rachunek mechaniczny dla jednego roku, przy założeniu, że inflacja nie zmieni się wobec odczytu z października. Jeśli presja demograficzna i deficyt popchną inflację w górę, a razem z nią stopy procentowe, realny wynik może wyglądać inaczej. Przy WIBOR 3M równym 3,89% (6 listopada 2026, notowania WIBOR 3M) rynek wyceniał stabilne stopy, a stopa referencyjna NBP wynosi 3,75%.

Do tego dochodzi limit gwarancji BFG (Bankowy Fundusz Gwarancyjny), który obejmuje depozyty do 100 tys. EUR na klienta w jednym banku, czyli przy kursie EUR/PLN 4,3925 (NBP, 6 listopada 2026) ok. 439 250 zł. Obligacje skarbowe to zobowiązanie Skarbu Państwa i do BFG się nie wliczają, co ma znaczenie przy rozkładaniu kapitału. Oferty depozytów porównasz w rankingu lokat, a swój wariant sprawdzisz w Decyzjomacie Lokata-Konto. Jeśli część kapitału obsługuje jeszcze kredyt, pomoże Decyzjomat Nadpłata.

Co dalej z budżetem i na co patrzeć w kolejnych miesiącach?

Najbliższe sygnały to projekcja inflacji NBP, aktualizacja ratingów i ustawa budżetowa na 2027 r. Listopadowa projekcja NBP podnosi przedział inflacji na 2027 r. do 3,1-5,3%, wobec 1,5-4% poprzednio, co opisaliśmy w analizie projekcji NBP. Każdy z tych punktów pokaże, czy państwo reaguje na wyzwanie demograficzne, czy je odkłada.

Progi PIT na 2027 r. w ustawie po poprawkach Senatu (druk sejmowy nr 3147 i 3270) nie przesądzają o losie wpływów, bo ustawa czeka jeszcze na głosowanie Sejmu nad poprawkami i podpis prezydenta. Wszystko, co dotyczy 2027 r., trzeba więc czytać warunkowo. Prezydent Karol Nawrocki i Ministerstwo Finansów mają w tle dyskusję o tym, skąd wziąć pieniądze na obronność i starzenie, o której pisała OECD w ocenie z lutego 2025 r.

Rok 2060 jest odległy, a ważniejsze od jednej symulacji są decyzje podejmowane teraz: wiek emerytalny, zatrudnianie imigrantów, produktywność. Jeśli Polska utrzyma wzrost produktywności na poziomie z ostatnich lat, ubytek pracujących może być częściowo skompensowany, a wtedy wynik 1 pp okaże się zbyt pesymistyczny. Jeśli nie, rachunek zapłacą podatnicy i oszczędzający, np. przez wyższą inflację. Więcej tekstów o finansach publicznych znajdziesz w hubie makroekonomii.

Narzędzia do Twojej decyzji

• Kalkulator podatku od darowizny i spadku
• Kalkulator PCC i notariusza
• Kalkulator PIT-37
• Decyzjomat Hipoteczny - rata 750k przy obecnym WIBOR
• Kalkulator inflacji